ژیر دانا
(لەودیو دژەکانەو دژتر هەیە)
هەمیشە وا ڕاهاتووین و باوەڕمانکردووە کە هەموو شتێک پێویستە دژێکی هەبێت، واتە بۆ ئەوەی ڕەش هەبێت پێویستە سپیش هەبێت، بۆ ئەوەی پیاو هەبێت پێویستە ژنیش هەبێت، وە بۆ ئەوەی ئاشتی هەبێت پێویستە جەنگیش هەبێت، بەمە ئەڵێن دوالیزم، باوەڕبوون بە دوالیزم لە هەمان کاتدا زیان و سوودیشی هەیە، زیان بەو مانەیەی کە تەنها یەک ڕێگات پیشان ئەیا بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و سوودیش بەو مانەیەی کە هەمیشە بوونی هیوایەکت بۆ دروست ئەکات بەرەو چارەسەر، بێگومان هەم زانست و هەم ئەزموونی مرۆڤایەتیش گەیشتوون بەوەی کە شتەکان تەنها لە ئاستێکی بینراو و ڕووکەشیدا بەو جۆرە دوالیزمیەن و لە ناوەڕۆکدا شتەکان هەر شتن بەبێ ئەوەی کە دژیشیان هەبێت، لەوانەیە بۆ کەسێکی ئاسایی باوەڕهێنان بەم نەبوونی دوالیزمییە قورس بێت بەڵام ڕێگا زۆرە تا بگەیت بەو ڕاستییە و یەکێکیش لە ڕێگاکان ئەوە بووە کە تۆ کەسێکی یابانی بیت، وە لە سەردەمی جەنگی جیهانی دووەمدا ژیابیت.
هەر ئەم پووچەڵکردنەوەی دوالیزمیەشە کە لە سەرەتاکانی چیرۆکەکەوە خوێنەر بەری ئەکەوێت، بە جۆرێک کە لە سەرەتادا شتەکان و دژەکانیان واتە جەنگ و ئاشتی، جوانی و ناشرینی، خێزان و پەیوەندی تاکەکەسی، خۆشەویستی و هاوسەرگیری، یۆکیۆ و یۆکیکۆ لە ململانێیەکی بەردەوامدان بەرەو ئامانجێکی دیاریکراو بەڵام لە درێژ ماوەدا ئەم شتانە بە جۆرێک لەیەک دووردەکەونەوە کە ئەسڵەن بە دژ و هاوتای یەکتر دانانرێن و هەر یەکێکیان ڕووبەڕووی دژتر و دژتر و دژتر لە دژەکەی پێشووی ئەبێتەوە، ئەمەش ئەو ڕاستییە ناخۆشەمان بۆ دەردەخات کە هەموو شتێک بە بێ ئەنداز شتی ترەوە بەستراوەتەوە و بۆ گەیشتن بەو شتە لەجێی ئەوەی تەنها پشت بە دژەکەی یان هاوتاکەی ببەستی پێویستە پشت بە بێ ئەنداز شتی ترەوە ببەستی، بەو مانایەی کە بۆ ئەوەی یۆکیۆ بە یۆکیکۆ بگات جیا لەوەی کە پێویستە سنووری کلتوور و خێزان و مێژوو تێپەڕێنێت، پێویستە لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا ڕۆزڤێڵتی سەرۆکی ئەمریکا بڕیاری تەقاندنی بۆمبە ئەتۆمیەکەی نەدات.
(جەنگ و مرۆڤ وەکو مێتافۆری یەکتر)
یەکێک لەو نەگبەتییە گەورانەی کە مرۆڤ بە دەستیەوە ئەناڵێنێت ئەوەیە کە مەودای بیرکردنەوەی تەنها لە ٢ ڕەهەندی هەست پێکراودا خۆی ئەبینێتەوە لەجێی ئەوەی کە ٣ ڕەهەند بێت، واتە بیرکردنەوەی مرۆڤ هێڵییە و بۆ ئەوەی لە شتێک تێبگات تەنها بە جۆرێک تێی دەگات کە ئەو شتە سەرەتا و ناوەند و کۆتایی هەبێت، سەرەتاکەی ناودەنێت هۆکار و کۆتاییەکەش ئەنجام، بەڵام ئەگەر بیرکردنەوەی لە مەودایەکی سێ ڕەهەندیدا بوایە ئەوا ئەمانتوانی شتەکان بە جۆرێکی ناهێڵی ببینین بۆ نموونە بە بازنەیی، بۆ تێگەیشتن لەمە با ئەو پرسیارە لە خۆمان بکەین کە جەنگ چۆن دروست ئەبێت، ئەتوانین بڵێین کە مرۆڤێک ویستێکی خۆپەرستانەی هەیە و ئەیکات بە ئامانج بۆ خۆی، دواتر دێت و کەسانێکی تر کۆدەکەتەوە کە هەمان ویستییان هەبێت و پێکەوە هەنگاو بەرەو جێبەجێکردنی ئەنێن، دواتر ئەوەی ئەمێنێتەوە لە بەردەمییان تەنها زیان گەیاندنە بە مرۆڤایەتی و بەم جۆرە جەنگ دروست ئەبێت، ئێستاش ئەگەر پرسیار لە خۆمان بکەین کە خراپە چۆن دروست ئەبێت لەوانەیە هەڵە نەبیت ئەگەر هەمان شتی پێشوو پێچەوانە بکەینەوە، واتە جەنگ ڕوویداوە و مرۆڤەکانی بێهیوا کردووە لە ئاشتی، دواتر ڕێگایەک نامێنێتەوە بۆ درووستبوونی ویستی خۆنەویستانە و چاکەکارانە دواتریش تاکەکان ئەگەن بە خۆویستییەکی ڕەها و بەو هۆیەشەوە خراپە ئەکەن، کەواتە ئەتوانین بڵێین کە ئەکرێت خۆویستی تاک هۆکاری جەنگ بێت یان جەنگ هۆکاری خۆویستی تاک بێت، بەم جۆرە بۆمان دەردەکەوێت کە هەموو شتێک ئەگەر هۆکارێکی هەبێت ئەوا هەر ئەو هۆکارە ئەکرێت ببێت بە شت و شتەکەش ببێت بە هۆکارەکەی، واتە لەجێی ئەوەی هێڵیک هەبێت کە سەرەتا و ناوەند و کۆتایی هەبێت ئەوا بازنەیەک هەیە کە هەموو شتەکان هەم سەرەتان و هەمیش کۆتایین بۆ یەکتر، ئەوەی وای لە یۆکیکۆ کرد کەسێک بکوژێت جەنگ بوو، بەڵام هەر ئەو کوشتنەش بوو کە جەنگەکەی دروست کرد، بۆیە لەم چیرۆکەدا تەنها کارەکتەرەکان و ڕووداوەکان مێتافۆری جەنگ نین بەڵکو جەنگیش لە هەمان کاتدا مێتافۆری کارەکتەر و ڕووداوەکانە، ئەمەش لە کاتێکدا کە ئەم چیرۆکە خەیاڵی زانستی نیە تا دەستکاری کات و شوێن بکات بۆ ڕوودانی ئەو شتە بەڵکو خوودی ژیانی کردووە بە بازنەیەک کە کات و شوێن تیایدا لاوەکی ترین شتن نەک سەرەکیترین.
(ئەوەی ناوی چارەنووسە ئەگەر بوونیشی نەبێت هیشتا ئەبەدییە و بوونی هەیە)
ئەو شتانەی پێشتر باسمانکردن بۆی دەرخستین کە ئەگەر ئێمە شتێک بكەین یان شتێکمان بوێت ئەوا لە باشترین دۆخی خۆیدا ئەکرێت نەکرێت یان پووچەڵ بێتەوە بەوپێیەی کە بێ ئەنداز شتی تر هەن و کاریگەرییان لەسەرە یان لەناو بازنەیەکی داخراوی پڕ سەرەتا و کۆتایین کە شتەکەی ئێمە ناتوانێت هیچی لێ بگۆڕێت، کەواتە بۆ شت بکەین؟ بۆچی یۆکیکۆ کەسێکی خۆشبوێت کە لە دواییدا بەبێ ئەوەی بزانێت کەسێکی خۆش ئەوێت کەسێکی بۆ بکوژێت؟ کە دواییش کەسەکەی کوشت بژی بەبێ ئەوە بزانێت کە بۆ ئەژی و بە تەواوەتی خۆی دابێتە دەست چارەنووس کە چی بۆ داناوە بەوپەڕی ڕازیبوونەوە وەریبگرێت؟ هەر ئەمەیە کە وا ئەکات ئێمە بڕوامان بە چارەنووس هەبێت و خۆمان بە بکەری ئەو شتانە نەزانین کە ڕوودەدەن، وە تسووباکیش هەر ئەمەت پێ ئەڵێت کە چارەنووس بۆ تاک ئەکرێت بەبێ ئەوەی بوونێکی واقعی هەبێت لەناو مێشک و تەنانەت هەموو ژیانیشماندا بوونی هەبێت، بۆیە تاک چ ئاکتێک بکەن دواتر کاریگەری ئاکتی ئەوانی تری بەسەردا ئەسەپێت و ئاکتەکەی خۆی ون ئەبێت.
خۆشبەختانە من کتێبی دووەمیشم پێشتر خوێندووەتەوە و ئەزانم کە لەوێدا کاریگەری هەموو ئاکتەکانی یۆکیکۆ ئەبینم لەسەر ئەوانی تر، واتە ئاکت چەندێک بێ کاریگەر بێت بۆ خوودی ئاکتەرەکە و هەر زوو ون ببێت بەڵام لە ژیانی ئەوانی تردا خۆی ئەدۆزیتەوە، سەیر لەوەدایە ئاکتەکانی یۆکیکۆ پیش ئەوەی لە داهاتوودا کاریگەر بێت لە ڕابردوودا کاریگەر بووە! هەر ئەمەشە بۆمان دەردەخات کە لەم زنجیرەیەی قورسایی ڕازەکان کات و شوێن هیچ مانەیەکی لەو شێوەیەی نییە کە پێشتر تێیگەیشتووین و تەنها لەڕێی دوو کتێبی یەکەمەوە تۆ ئەتوانیت بیبینێت کە ئەکرێت ئاکتەکانی داهاتوو کاریگەرییان هەبێت لەسەر ڕابردوو، لێرەشەوە لە خۆت ئەپرسی ئەبێت لە کتێبەکانی تردا چەند شتی ترت لەلا بگۆڕێت و بە جۆرێکی جیاواز دەرکەون وەک لەوەی کە هەن!
(تسووباکی وەک نۆستاڵژیای ئازارەکان)
بیرمە لە یەکەم پەڕەکاندا بەر ئەوە کەوتم کە گووڵێکی جوانی وەکو کامیڵیا چۆن بووە بە هەڵگری قورسترین و سەخترین ڕازەکانی یوکیکۆ، لە درێژایی خوێندنەوەشدا بەردەوام بەر هەمان شت ئەکەوێتەوە کە چۆن جوانترین شتەکانی وەک گووڵی کامیڵیا کە ناوە یابانیەکەی تسووباکییە چۆن ئەکرێت ببن بە ناشرینی و هەڵگری ناشرینی، وە چۆن شتە ناشرینەکانی وەک کوشتن و درۆکردن و خۆدان بەدەست چارەنووسەوە ئەکرێت شتێکی جوانی وەک نامیکۆ و کوڕەکەی دروست بکەن، کەواتە لە تەنها ساتێکی ژیاندا ئەکرێت شتەکان هەبن و بە هاوتای خۆشیان دژیان هەبێت بەڵام خۆ ژیان تەنها ساتێک نییە و لە جووڵەی بەردەوامدایە، هەر بۆیە شتەکان بە هیچ جۆرێک مانایەکی جێگیریان نیە لە ژیاندا و تەنها لە فۆڕمدا جێگیرن، کامیلیا کە جوانترین شتی چیرۆکەکە بوو لە پەرەی ١٢٠ ـدا هەموو مانای جوانیەکەی خۆی لەدەست ئەیات، دووریش نییە هەمان بۆمبی ئەتۆمی کە ناشرینترین شتی چیرۆکەکە بوو هۆکاری دروستبوونی هەموو ئەو جوانیانە بێت کە ئێستا لە یاباندا هەیە.
سەرچاوە: لاپەڕەی فەیسبووکی نووسەر
