وەشانێن ئاریەن-ێ "میرزایێ بچووک" ب کوردی چاپ کرییە

بیانەت
وەرگێر سەلاحەدین بایەزیدی پرتووکا میرزایێ بچووک یانی یەک ژ وان پرتووکێن کو ل جیهانێ ب سەدان زمانان هاتییە وەرگەراندن، ب کوردی وەرگەراندییە. پرتووک ژ هێلا وەشانێن ئاریەنێ ڤە هاتییە چاپکرن.
نڤیسکارێ فرەنسی ئانتوان دو سانت ئێگزۆپێری پرتووکا خوە یا ب ناڤێ میرزایێ بچووک ئانگۆ ب ناڤێ وێ یێ ئۆرژینال Le Petit Prince، بەریا نها ب ٧٥ سالان نڤیساندییە. پرتووک، وەکە یەک ژ وان پرتووکێن ناڤدارترین ئێن جیهانێ تێ ناسکرن. هەتا نها نێزیکی ١٥٠ لب هاتییە فرۆتن کو ب ڤێ هەژمارێ سێیەم پرتووکا ل جیهانێ هەری زێدە هاتییە فرۆتن ە. هەر وەها ژ بۆ زێدەتری ٢٥٠ زمانان هاتییە وەرگەراندن.
یەک ژ وان زمانان ژی کوردی یە. وەرگێر سەلاحەدین بایەزیدیێ پرتووک ژ زمانێ فرانسی وەرگەراندییە ئو وەشانێن ئاریەنێ ژی ژ بۆ خوەندەڤانێن کوردی چاپ کرییە.

چیرۆکەک هم ژ بۆ زارۆکان هم ژی ژ بۆ مەزنان ە
پرتووک د سالا ١٩٤٣ێ دە ب ئینگلیزی و فرانسی هاتییە وەشاندن. هەر چقاس کو وەکە چیرۆکەکە ژ بۆ زارۆکان هاتبە نرخاندن ژی، ژ هێلا گەلەک کەسان ڤە ژی وەکە چیرۆکەکە کو ژ بۆ مەزنان تێ دیتن. هم ب ناڤەرۆک و هم ژی ب هۆناندنا خوە. میرزایێ بچووک هەر دەم ئاکتوالیتەیا خوە پاراستییە.
سانت ئێگزۆپێری، نڤیسکارێ پرتووکێ، کو پیلۆت ە، سالێن ١٩٣٠ی د ئەنجاما قەزایەکێ دە بالەفرا وی دە د ناڤبەرا لیبیا و میسرێ دە دکەڤە. ل چۆلەکێ دووس ێ رۆژان د ناڤا شەرت و مەرجێن گەلەکی خراپ دە دمینە و نامرە. ئەڤ وەکە موجیزەیەکێ تێ دیتن. ل گۆری نرخاندنان، پرتووکا میرزایێ بچووک بەرهەمەکە ئەنجاما ڤێ قەزایێ یە. یانی ل گۆری گۆتنەکە دن، سانت ئێگزۆپێری د چیرۆکا میرزایێ بچووک دە ئەو چەند رۆژێن کو ل چۆلێ بۆراندییە، هۆناندییە.

بەرییا نها ژی ب کوردی هاتییە چاپکرن
پرتووکا میرزایێ بچووک بەرییا نها ژ هێلا وەشانخانەیێن کوردی ڤە هاتبوو چاپکرن. یەک ژ وان وەشانخانەیا ئاڤێستایێ کو ب وەرگەرا فەواز حوسێنی هاتبوو وەشاندن. ئاڤێستایێ ژ بۆ ناڤێ پرتووکێ گۆتنا میرزایێ بچووک تەرجیع کربوو. بەرییا ئاڤێستایێ دیسا ب وەرگەرا فەواز حوسێنی، وەشانخانەیا نوودەمێ ل ئەوروپایێ پرتووک چاپ کربوو. وەشانێن لەتۆ-یێ ب وەرگەرا ئەحمەد یارداک ئو ب ناڤێ شەهزادەیێ بچووک، وەشانخانەیا سنرسزیێ ژی ب وەرگەرا جەلال توورپچوو ئو ب ناڤێ ''پرەنس ێ پچووک" ئەڤ پرتووک چاپ کرنە.
دیسا ئاسۆ عەبدوڵڵا حەسەنزادە ب ناڤێ شازادە چکۆلە ژ بۆ سۆرانی ئۆ ئاسمێنۆ بێوایر ژی ب ناڤێ شازادەۆ قجکەک ژ بۆ زازاکی وەرگەراندییە.

دەربارێ سەلاحەدین بایەزیدی دە
سالا ١٩٨٢یان ل مەهابادێ، ل کوردستانا ئیرانێ ژ دایک بوویە. هەتا نها زێدەیی ٢٠ رۆمان ژ زمانێ فرانسی وەرگەراندییە زاراڤەیێ کورمانجیا ناڤین. وەرگەرێن وی ل کوردستانا ئیرانێ ئو هەرێما کوردستانێ یا عێراقێ هاتنە چاپکرن. ژ سالا ٢٠٠٨ان ڤە ئەو ل سویسرایێ دژی. (ف.د)

سێیانەکەی ئاگۆتا کریستۆف بە زمانی کوردی

Trait d'union
گۆڤاری نێوخۆیی زانکۆی نۆشاتێل، ژمارە ١٢٢، فێوریەی ٢٠١٥

سەلاحەدین بایەزیدی، پەناخواز و کوردی ئێرانی دانیشتووی سویسرا، یەکەم نوسخەی وەرگێڕدراوی کوردیی سێیانە بەناوبانگەکەی ئاگۆتا کریستۆف واتە دەفتەری گەورە، بەڵگە و سێهەم درۆی بە کوردی چاپ کردووە. نووسەریش وەک وەرگێڕ، خوێندکاری ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسی بووە! چاوپێکەوتنێک لەگەڵ وەرگێڕ.

سەلاحەدین بایەزیدی دوایین ڕۆژەکانی ساڵی ٢٠٠٧ هاتووەتە سویسرا، بەشداریی لە ڕیزەکانی بزووتنەوەی سەربەخۆخوازی کورد، ناچار ڕێی ناوبراو دەخاتە مەنفا. ئەوکات، تەنانەت وشەیەکی فەڕەنسی نەزانیوە. بە قسەی خۆی "تەنانەت ڕۆژباشیش". ئەم پەناخوازە سەرەتا لە کەمپی پەناخوازانی ڤالۆرب بووە. پاشان ڕەوانەی کانتۆنی ڤالێ کراوە. ئەو کە بەردەوام ئۆگری وێژە بووە، ویستوویەتی لە سویسرا درێژە بە خوێندن بدا. ساڵی ٢٠١٣، ڕێگەی پێ دراوە لە نۆشاتێل نیشتەجێ بێ بۆ ئەوەی لە ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسیی زانکۆی نۆشاتێل (ILCF) بخوێنێ. 

وێکچوونەکان
 سەلاحەدین چوار تێڕم لە ILCF دەخوێنێ و دەتوانێ لەو ماوەیەدا بڕوانامە بەدەست بێنێ. لەو دوو ساڵەدا ئاشنای ئاگۆتا کریستۆف دەبێ، ئەو ژنە نووسەرەی ساڵی ١٩٣٥ لە هەنگاریا لەدایک بووە و ساڵی ١٩٥٦ بە مەبەستی ڕاکردن لە چنگ داگیرکەریی سۆڤیەت وڵاتەکەی بەجێ هێشتووە و لە نۆشاتێل نیشتەجێ بووە. ئاگۆتا لە نۆشاتێل زۆربەی هەرە زۆری بەرهەمەکانی بە فەڕەنسی دەنووسێ، بەو زمانەی دواتر فێری بووە. ئەو ساڵی ٢٠٠٥ خەڵاتی شیللەری وەرگرتووە، ساڵی ٢٠١١ کۆچی دوایی کردووە و بەرهەمەکانی بۆ چل زمانێک وەرگێڕدراون.

"ڕۆژێک، هاوڕێیەک پێی گوتم دەبێ ڕۆمانی دەفتەری گەورە بخوێنمەوە، سەلاحەدین بایەزیدی وای بە بیر دێ. ئەم کارەم کرد. تا بڵێی دەقەکەم پێ ئاسان بوو و بە خۆمم گوت دەرەقەتی وەرگێڕانی دێم. پێشتر کاری وەرگێڕانم بە زمانی کوردی کردبوو، بەتایبەت لە تورکی ڕا. بە هۆی ئەوەی بەردەوام خولیایەکی زۆرم بۆ ئەدەبیاتی فەڕەنسی هەبووە، ئەمەم بە هەلێکی باش زانی!"

جگە لە سەرنجڕاکێشبوونی بەرهەمەکەی ئاگۆتا کریستۆف، وێکچوون لە نێوان ڕەوشی خۆی و نووسەردا کاری لە سەلاحەدین کردووە. ئەو ئاماژە بەوە دەکا: "ئاگۆتا هەمان ڕێگەی منی شۆپاندووە. ئەویش لە وڵاتەکەی ڕایکردووە، هاتووەتە سوییس، ناچار بووە بە چەند جۆر ناسنامەدا تێپەڕ بێ بۆ ئەوەی ببێتە سویسری و بەشداری وانەکانی ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسی بووە. زۆر درەنگ فێری زمانی فەڕەنسی بووە و دواتر بەم زمانە نووسیویەتی. ئەوەی ڕاستی بێ، ورەی پێویستی پێ بەخشیم بۆ ئەوەی لەسەر ڕێبازی فێربوونی فەڕەنسی سوورتر بم".

لە کتێبی نەخوێندەواردا (وەشانخانەی زۆێ)، ئاگۆتا کریستۆف باس لە پەیوەندیی خۆی و زمانی فەڕەنسی و قۆناغی زانکۆی نۆشاتێل دەکا: "پێنج ساڵ پاش هاتنم بۆ سوییس، بە فەڕەنسی قسە دەکەم، بەڵام ناتوانم پێی بخوێنمەوە. من کە لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەمزانی بخوێنمەوە، بوومەوە بە کەسێکی نەخوێندەوار. شارەزای وشەکانم، بەڵام کاتێک کە دەیانخوێنمەوە، نایانناسمەوە. [...] منداڵەکەم بەمزووانە تەمەنی دەبێتە شەش ساڵ و دەست بە قوتابخانە دەکا. منیش دەست بە قوتابخانە دەکەم، دەست پێدەکەمەوە. لە تەمەنی بیست و شەش ساڵیدا، ناوی خۆمم بۆ کۆرسی هاوینەی زانکۆی نۆشاتێل تۆمار کرد، بۆ ئەوەی فێری خوێندنەوە ببم. [...] دوو ساڵ دواتر، بڕوانامەی خوێندنی فەڕەنسی و بڕوانامەی ڕێزلێنان وەردەگرم. دەزانم بخوێنمەوە، دەزانم سەر لە نوێ بخوێنمەوە. دەتوانم ڤیکتۆر هۆگۆ، ڕوسۆ، ڤۆلتێر، سارتر، کاموو، میشۆ، فرانسیس پۆنژ، ساد و هەرچی پێم خۆش بێ، بە زمانی فەڕەنسی بخوێنمەوە، هەروەها کتێبی ئەو نووسەرانەی فەڕەنسی‌زمان نین و کتێبەکانیان وەرگێڕدراوەتە سەر ئەو زمانە: فاکنێر، شتەینبەک، هێمینگوای.
دونیایەک کتێب، ئەو کتێبانەی دواجار بۆ منیش شیاوی تێگەیشتنن."

لە عێراقەوە بۆ ئێران 
سەلاحەدین بایەزیدی دەفتەری گەورە وەردەگێڕێ. پاشان، بە هۆی ئەوەی پێی وایە ناتوانێ مافی چاپکردنی لە ئێران وەربگرێ، پەیوەندیی بە ئیدیتۆرێکەوە دەگرێ لە کوردستانی عێراق. ئیدیتۆرەکە پڕۆژەکە قەبوڵ دەکا. بەمجۆرە دەفتەری گەورە بە تیراژی هەزار نوسخە لە ژێر چاپ دێتە دەرێ. کتێبەکە دواتر سەرنجی وەشانخانەی مانگ لە ئێران کە بنکەکەی لە تارانە، ڕادەکێشێ. ئەو وەشانخانەیە داوا لە سەلاحەدین بایەزیدی دەکا بۆ ئەوەی کۆی سێیانەکەی ئاگۆتا کریستۆف بە زمانی کوردی لە ئێران چاپ بکرێن.

سەرسووڕمان و کامەرانی بۆ سەلاحەدین: "سەرەتا، نەمدەتوانی بڕوا بکەم! بە لەبەر چاوگرتنی ڕەوشی خۆم، پێم وا نەبوو وەشانخانەکە بتوانێ مۆڵەتی پێویست وەربگرێ. لە ڕوانگەی منەوە، هەستێکی تا بڵێی تایبەتە: ماوەیەکی زۆر لەمێژە لە ئێران ناژیم و لەگەڵ ئەوەشدا، دواجار لە ڕێی کتێبەکانەوە گەڕامەوە ئەوێ. لە ڕوانگەی بنەماڵە و هاوڕێیانی ئەوێشمەوە بە هەمان شێوە بوو."

لە ڕوانگەی سەلاحەدینەوە، وشەکانی ئاگۆتا کریستۆف لە ڕێگەی چ تێماگەلێکەوە دەتوانن کار لە خوێنەرانی کورد لە ئێران و عێراق بکەن؟ "کوڵەمەرگی ژیان. ململانێی نێوان زمانی دایک و زمانی داگیرکەر. هەروەها ڕەنگە چەمکی سنوور کە لە بەرهەمەکانی ئاگۆتادا زۆر بەرچاوە. ئاخر ئێمەی کوردیش لە نێو ناوچە سنوورییەکان دەژین".

داهاتوویەکی هەروا لێڵ 
لەو کاتەوە، سەلاحەدین بایەزیدی کتێبی هایدی بۆ کوردی وەرگێڕاوە و هەروەها دەستی بە وەرگێڕانی "ڕێوشوێنی دونیا" لە نووسینی نیکۆلا بووڤیێ کردووە، چونکە بووڤیێ سەفەری بۆ ناوچەی زێدی وی، واتە شاری مەهاباد کە لە سنووری عێراق نزیکە، کردووە. بەڵام جارێ بۆ ماوەیەکی کاتی ئەم کتێبەی وە لا ناوە، تا هەمدیس زیاتر لە زمانی فەڕەنسیدا قووڵ دەبێتەوە. هەرچی دەبێ بڵا ببێ، ئەو پێی وایە ژیانی خۆی بۆ وەرگێڕان تەرخان دەکا. "بۆچوونی وەشانخانەکە ئەرێنی بوو و هانی دام لە کارکردن بەردەوام بم"، بە دەم بزەوە وا دەڵێ.

بەڵام لە کوێ و چلۆن؟ دیار نییە. حاڵی حازر، گەڕانەوە بۆ ئێران مەحاڵە. "هیچ هیوایەکم بەوە نییە بەو ڕژێمەی ئێستا هەیە بگەڕێمەوە بۆ ئێران. بێ مەترسی نابێ. بێگومان، دەمەوێ چاوم بە کەسوکارم بکەوێتەوە، لێ ئێستا مەحاڵە"، سەلاحەدین وا دەڵێ. داواکاریی مافی پەنابەریشی هەروا هەڵپەسێردراو ماوەتەوە: "سیاسەتی پەنابەریی لە سویسراش بە نۆرەی خۆی ئەستەمە… ئێستا من لە خەوتنگەی زانکۆی نۆشاتێل دەژیم، بەڵام لەسەر داوای کانتۆنی ڤالێ، دەبێ بگەڕێمەوە بۆ ئەوێ. لەگەڵ ئەوەشدا بە نیازم لە نۆشاتێل درێژە بە خوێندن بدەم."

هەڵکردن لەگەڵ ئەم دۆخەدا ئاسان نییە. بەڵام ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسی کە زیاتر لە ٤٠٠ خوێندکاری لە چل نەتەوە هەیە، لە سۆنگەی سەلاحەدین بایەزیدییەوە پەڕانتێزێکی دڵخۆشکەر بوو: "ئەوە یەکەمجار بوو لە سوییس هەستم نەکرد بێگانەیەکم. منیش یەکێک بووم وەک ئەوانی تر، بە کۆمەڵێک مامۆستای دڵسۆز کە دادوەرییان لەسەر من نەدەکرد. ئەزموونێک بوو کە خۆشم ویست. وەک پەناخوازێک، بەردەوام هەست دەکەی کە دەرگەکانت لەسەر داخراون، لەوێ، دەرگەکانم لەسەر گازەری پشت دی."

شایانی گوتنە ئەوە یەکەمجار نییە خوێندکارێکی زانکۆ ئەدەبیاتی نۆشاتێل بە دەرەوەی سنوورەکانی سویسرا دەناسێنێ. ساڵی ٢٠٠٥، کچە خوێندکارێکی کۆرسی هاوینە بە ناوی ژوولیەتا مۆلێئانوو بۆ یەکەمجار "باشترین بیرۆکەکانی کوشتارگا"ی (٢٠٠٢) ژان بێرنارد ڤییێمی بۆ سەر زمانی ڕۆمانی وەرگێڕابوو.

ئاگۆتا کریستۆف، خوێندکاری ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەرەنسی

 ئاگۆتا کریستۆف، ژنەنووسەری بە ڕەچەڵەک هەنگاری یەکێکە لەو کەسایەتییە ناودارانەی لە ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەرەنسی (ILCF) خوێندوویانە. کە ئاگۆتا بە کچۆڵە تەمەن چەند مانگەکەی نێو باوەشییەوە هاتە نۆشاتێل، لە وڵاتەکەی ڕای کردبوو کە لە لایەن هێزەکانی سۆڤیەتەوە داگیر کرابوو. ئەوکات تەنانەت وشەیەکی فەرەنسی نەزانیوە. پاش دوو ساڵ خوێندن لە ئەنیستیتۆ، ئەودەم ناوی سیمیناری فەرەنسیی مۆدێڕن بۆ بێگانەکان بوو، نەک هەر توانی بە فەرەنسی بخوێنێتەوە، بەڵکوو پێشی نووسی. سەرەکیی ترین بەرهەمە نووسراوەکانی بە زمانی مۆلییەر ئافراندووە، بۆ نموونە  سێ ڕۆمانە ناسراوەکەی کە ئەویان لە ئاستی جیهانیدا بەناوبانگ کردووە، ئەو سێ ڕۆمانە بریتیین لە: دەفتەری گەورە (١٩٨٦)، بەڵگە (١٩٨٨) و سێهەم درۆ (١٩٩١). لە کتێبی نەخوێندەواردا کە ژیاننامەی خودی خۆیەتی، کریستۆف باس لە هاتنی بۆ ئەنیستیۆ و پەیوەندیی لەگەڵ زمانی فەرەنسیدا دەکات:
"لە تەمەنی بیست و شەش ساڵیدا، ناوی خۆمم بۆ کۆرسی هاوینەی زانکۆی نۆشاتێل تۆمار کرد، بۆ ئەوەی فێری خوێندنەوە بم. کۆرسی زمانی فەرەنسی بە مەبەستی ئامادەکردنی خوێندکارە بیانییەکان. لەوێ خوێندکاری ئەمریکی، ئاڵمانی، ژاپۆنی و سوییسی-ئاڵمانی بەدی دەکرێن. تاقیکردنەوە بۆ بەشداری لەو کۆرسە، بە شێوەی نووسینە. من زۆر خراپم، دەچمە پۆلی ناشارەزاکان.
پاش چەند وانەیەک، مامۆستا پێم دەڵێ:
- ئێوە زۆر باش بە فەرەنسی قسە دەکەن، بۆچی لە پۆلی سەرەتاییەکان دان؟
پێی دەڵێم:
- خوێندنەوە و نووسین نازانم. نەخوێندەوارم.
پێدەکەنێ:
- با بزانین چۆن دەبێ.
دوو ساڵ دواتر، بڕوانامەی خوێندنی فەرەنسی و بڕوانامەی ڕێزلێنان وەردەگرم.
(...)
دەزانم هیچکات زمانی فەرەنسی وەک ئەو نووسەرە فەرەنسییانە نانووسم کە بەو زمانە لەدایک دەبن، بەڵام بە پێی توانام دەنووسم، باشتر لەوەی لە توانام دایە.
من ئەم زمانەم هەڵنەبژاردوە. بە جۆرێک لە جۆرەکان، بە هەڵکەوت، بە گوێرەی هەلومەرج بەسەرمدا سەپا.
من ناچارم بە فەرەنسی بنووسم. ئەمە جۆرێک ململانێیە.
ململانێی نەخوێندەوارێک."

وەرگێڕانی ئەدەبیاتی نۆشاتێل لەلایەن خوێندکارانی ئەنیستیتۆوە
ئەو کچ و کوڕانەی لە ئەنیستیتۆ دەخوێنن، دەبنە باشترین باڵوێزەکانی سویسرا و کانتۆنەکەمان. ئەمەش بەڵگە:

سیانەی دوانەکان، شاکاری ئاگۆتا کریستۆف، کە لە توێی سێ ڕۆماندا بەسەرهاتی دوو برا بە ناوەکانی کلاوس و لووکاس دەگێڕێتەوە، دوو برا کە هەوڵ دەدەن لە وڵاتێکی وێرانبوو بە شەڕ زیندوو بمێننەوە، لە لایەن سەلاحەدین بایەزیدی کوردێکی ئێرانی بۆ سەر زمانی کوردی وەرگێڕدراون، ئەو خوێندکارە لە کاتی هاتنی بۆ وانەکانی ئەنیستیتۆی فەرهەنگ و زمانی فەرەنسی ئەم نووسەرە بەڕەچەڵەک هەنگارییەی ناسیوە.

ساڵی ٢٠٠٥یش، کچە خوێندکارێکی کۆرسی هاوینە بە ناوی ژوولیەتا مۆلێئانوو بۆ یەکەمجار "باشترین بیرۆکەکانی کوشتارگا"ی (٢٠٠٢) ژان بێرنارد ڤییێمی بۆ سەر زمانی ڕۆمانی وەرگێڕابوو.

سەرچاوە:
بڵاوکراوەی uninews، گۆڤاری نێوخۆیی زانکۆی نۆشاتێل، ژمارە ٤٤، ژانوییەی ٢٠١٧

وتوێژێک لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ

 (سه‌ڵاح بایه‌زیدی) یه‌كێكه‌ له‌ وه‌رگێره‌ ناسراو و دیاره‌كانی ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی ناو دونیای وه‌رگێڕانی كوردی و خاوه‌نی چه‌ندین كتێبی وه‌رگێڕدراوه‌ له‌ زمانی فەرەنسییەوە بۆ كوردی، تایبه‌ت به‌ پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان و تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی ئه‌م دیداره‌مان له‌گه‌ڵ سازدا.

سازدانی: شاخەوان سەدیق
 
بارگاس یۆسا دەڵێت "وەرگێڕەکان شکست خواردووەکانی ناو دونیای ئەدەبن" واتە ئەوانەی نەیان توانیوە ببنە ئەدیبی باش ڕوویان کردۆتە وەرگێڕان و بونەتە وەرگێڕی باش، ئەم بۆچوونە بە بڕوای تۆ تا چەند ڕاستە؟ تۆ بۆ دەستتکرد بە وەرگێڕان؟
بە ڕای من وەرگێڕان تا ڕادەیەک کۆسپە لە بەر دەم ئەوەی ببیتە ئەدیبێکی باش، چونکە ئیتر ناتوانی وەکوو پێویست کات بۆ نووسینی خۆت تەرخان بکەی. لە نووسیندا تووشی وەسوەسەت دەکا، چونکە ئیدی بە هەر دەقێک ڕازی نابی. یان دەنا ڕێگر دەبێ لە بەردەم ئەوەی ستایلێکی نووسینی تایبەت بە خۆت بدۆزیتەوە. ئەگەر وەرگێڕان بوو بە خولیا، بەردەوام هەست دەکەی کاری وەرگێڕانت زۆرە و دەکرێ بیرۆکەکانی خۆت وە لاوە بنێی و دواتر کاریان لە سەر بکەی. هەتا لە وەرگێڕاندا پڕکارتر بی، لە نووسیندا تەوەزەلتر دەبی. ئەو کاتەی کە بۆ وەرگێڕانی تەرخان دەکرێ، ئەگەر بێت و بۆ دەقێکی خۆت تەرخان بکرێ، بێگومان چەندەش لە سەرەتادا لاواز بێ، بە پێی ئەزموون دەگۆڕدرێ و شتێکی پوختی لێ دەردەچێ. محەممەدی قازی و ئیبراهیمی یۆنسی لەو دوو وەرگێڕە پڕکارە بە ڕەچەڵەک کوردانەن کە خزمەتی ئەدەبیی فارسییان کردووە و سەلماندوویانە کە دەکرا ئەدیبی باش بن. محەممەدی قازی بە ڕۆمانی "زارا" و "بیرەوەرییەکانی وەرگێڕێک" و ئیبراهیم یۆنسیش بە چەند ڕۆمانێک وەک "دادا شیرین" و "نزا بۆ ئارمێن". لە لایەکی ترەوە، وەک چۆن کاری وەرگێڕان ڕەنگە زەبر لە نووسین و داهێنان بدا، ئەوەندەش ئەدیب بوون بۆی هەیە زیانی بۆ وەرگێڕان هەبێ. لەوانەیە ئەدیبێکی باش وەرگێڕێکی باش نەبێ. ستایل و سەلیقەی خۆی بە سەر دەقە وەرگێڕدراوەکەدا بسەپێنێ. بوودلێر شاعیر و نووسەرێکی بەناوبانگی فەرەنسییە، هاوکات لە ئینگلیزیشەوە کاری وەرگێڕانی کردووە، لەوانە "قەلەڕەش"ەکەی ئێدگار ئالێن پۆی کردۆتە فەرەنسی، بەڵام بە ڕای زۆربەی ڕەخنەگران وەرگێڕانێکی بوودلێریانەیە، ئەوەندەی لە دەقەکەدا بوودلیر دەبینرێ، ئێدگار ئالێن پۆ نابینرێ. لە کوردیشدا نموونەی وامان هەیە، وەرگێڕانی شیعرەکانی خەییام لە لایەن مامۆستا هەژارەوە، وەرگێڕانێکی هەژارانەیە. ئەوەندەی هەژار دەبینرێ خەییام نابینرێ.
سەبارەت بە بەشی دووەمی پرسیارەکەشت دەبێ بڵێم ئەو حەزە گەورەیەی بۆ خوێندنەوەی ڕۆمان و ئەدەبی جیهانی هەمبوو خولیای وەرگێڕانی لە مندا بەدی هێنا. یەکەم بەرهەمی چاپکراوم وەرگێڕانی کورتە چیرۆکێکی تەنز بوو لە زمانی فارسییەوە کە کاتی خۆی لە گۆڤاری "سروە"دا بڵاو بۆوە. دواتر بە شێوەی جۆراوجۆر درێژەم بە کاری وەرگێڕان دا و لە ماوەی پانزە ساڵی ڕابردوو، لە هیچ هەلومەرجێکدا وازم لێ نەهێناوە و لێی پاشگەز نەبوومەتەوە.

هەمیشە دەوترێت وەرگێڕان نووسینەوەی دەقێکی نوێیە لە لایەن کەسی وەرگێڕەوە، ئێوە چۆن لەمە دەڕوانن؟ پێتان وایە وەرگێڕان دەتوانێت ڕۆحی زیندووی تێکستەکان بگوازێتەوە؟  
وەرگێڕان نووسینەوەی دەقێکی نوێ نییە بەڵام هیچی لە نووسین کەمتر نییە، بۆیەش وەرگێڕ دەبێ لە هەمانکاتدا نووسەر بێ. بەڵام قەڵەمی وەرگێڕ وەک هی نووسەر قەڵەمێکی ئازاد و ڕەها نییە، کۆمەڵێک سنوور و چوارچێوەی دیاریکراوی هەیە. لێرەدا، وەرگێڕ دەتوانێ بەرگێکی نوێ بە باڵای دەقدا ببڕێ. بۆ نموونە ئەگەر ڕۆمانێکی وەرگێڕدراوت خوێندەوە و هەستت کرد کەسایەتییەکانی ناو ڕۆمانەکە جلی کوردیان لەبەر دایە یان فەزای گوند و شوێنێکی نیشتیمانی خۆت لە مێشکتدا وێنا بوو یان دەنا هەست بکەی کەسەکان بە کوردی قسە دەکەن، ئەوە بزانە ڕۆحی زیندووی تێکستەکە گوازراوەتەوە.

ئێستا لە کوردستان پڕۆسەی وەرگێڕان لە زمانی دووەم و سێیەمە دەکرێت، پێتان وایە ئەم جۆرە وەرگێڕانە، وەرگێڕانی زیندوو بێت، ئایا تا چەند دەقەکە جوانیی خۆی دەپارێزێت لەم جۆرە وەرگێڕانانەدا. 
 پەیوەندیی بەوەوە هەیە ئەو زمانە دووەم و سێیەمە کام زمانن. ئەگەر ئەم زمانە دووهەمە زمانێکی ئەوروپی بێت، بە ڕای من گۆڕانکارییەکی زۆر گەورە ڕوو نادا، زۆر بە دڵنیاییەوە دەتوانی پشت بە وەرگێڕانێکی ئینگلیزی ببەستی کە لە هەنگاری یان یۆنانییەوە کراوە، یان وەرگێڕانێکی فەرەنسی کە لە پورتوگالی و ئیسپانییەوە کراوە، چونکە گۆڕانکاریی بە سەر وشەکاندا نایە، ستروکتوری دەق ناگۆڕدرێ. هەڵبەت دیسان ئەگەر لە زمانی یەکەمەوە بێ باشترە، بەڵام هەندێک زمان هەن، لەوانەیە لە هەموو نەتەوەی کورددا یەک دوو ئەدیب ئاشنای نەبێ، بۆیە بە ناچاری لە زمانی دووەمەوە دەبێ وەربگێڕدرێن. ئەو پاشاگەردانییەی لەمەڕ وەرگێڕان لە لای خۆمان و جیرانەکانمان هەیە، لێرە نییە یان کێشەکان لەو ڕووەوە بە ڕادەیەک چارەسەر کراون کە ئیتر نابینی باسی لێوە بکرێ. بەڵام بۆ زمانی فارسی وا نییە کە سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ وەرگێڕە کوردەکان. ناتوانی متمانە بە هەر وەرگێڕێکی فارس بکەیت. فەوزایەکی گەورە لە وەرگێڕانی فارسیدا هەیە. ئیتر وای لێ هاتووە هیچ سنوورێکی ئەخلاقی ناناسێ. من ڕۆمانێکی وەرگێڕدراوی فارسیم خوێندەوە وەرگێڕەکەی وشەی ''بەراز"ی لە نێو کتێبەکەدا کردبوو بە ئاژەڵ، ئاژەڵەکان. لە زۆر جێدا، پێش ئەوەی وەزارەتی ڕۆشنبیریی ئێران کارەکانیان سانسۆڕ بکا، بۆ خۆیان سانسۆڕی دەکەن بۆ ئەوەی بەرهەمە وەرگێڕدراوەکانیان بڵاو ببێتەوە. ئەمە تەنیا نموونەیەکی بچووکە لە سانسۆڕێک کە وەرگێڕ بە سەریدا سەپاوە یان دڵخوازانە کردوویەتی و زۆریش بێمانایە. ئیتر بمێنێتەوە ئەوەی دەقەکان دەفارسێندرێن، ئیدیۆم و دەستەواژەکان دەگۆڕدرێن. هەست دەکەم لە نێوان زمانی فارسی و عەڕەبیدا پتر دەتوانی پشت بە زمانی عەڕەبی ببەستی و ڕەنگە ئەگەر هەر ناچار بی وەرگێڕانێکی دەستی دوو و سێ بکەی، لە عەڕەبییەوە بێت کەموکوڕی کەمتر بێ.

ئەو بنەما سەرەکییانە چین کە دەبێت لە کەسی وەرگێڕدا هەبن، ئایا زانینی زمانێک بەتەنها دەتوانێ وا لە مرۆڤ بکات توانای وەرگێڕانی تێکستەکانی هەبێت، وەرگێڕان پیشەیە یان زانستە یان هونەرە؟  
وەرگێڕان لە کوردستان هێشتا نەبۆتە پیشە یان زانست و زیاتر هونەر یان خولیا و حەزێکی تاکەکەسییە. پیشە نییە چونکە دەتوانم بڵێم هەموو وەرگێڕێکی کورد لە پەراوێزی ژیانی ڕۆژانەدا کاری وەرگێڕان دەکا، بۆ بژیوی ژیان ناچارە پەنا بۆ کاری تر ببات و وەختی پشوو و حەسانەوەی بۆ وەرگێڕان دابنێ، وەرگێڕانی کوردی لە پەراوێز و بە ماندوویی دەکرێ و لەوانەیە ئەوەش بە نۆرەی خۆی کاریگەریی لە سەر کوالیتی وەرگێڕان هەبێ. نەبۆتە زانستیش چونکە کۆڕ و ناوەندی تایبەت بە وەرگێڕان دروست نەبوون و وەرگێڕی کورد بە هەوڵی خۆی، خۆی پێدەگەیەنێ و دەرچووی زانکۆ یان ناوەندێکی تایبەت بە وەرگێڕان نییە. دواتر بەرهەمی وەرگێڕدراویش، نە بە باش نە بە خراپ قسەی لەسەر ناکرێ و هەڵناسەنگێنرێ. 
سەبارەت بە وەرگێڕانێکی باش و سەرکەوتوویش، بە بۆچوونی من  زانین و شارەزابوون بەسەر زمانی دەسپێک و زمانی مەبەستدا مەرجە، بەڵام بە تەنیا بەس نییە. وەرگێڕ دەبێ لەو بوارەدا ئاگادار بێ کە کاری لە سەر دەکا. دیارە ئەمڕۆکە ئەنتەرنێت لەچاو ڕابردوو دەرفەتێکی زیاتری بۆ وەرگێڕەکان ڕەخساندووە و لە هەندێک ڕووەوە ئاسانکاری بۆ کردوون. بۆ نموونە وەرگێڕێک زۆر بە سانایی دەتوانێ سەبارەت بە فەرهەنگ و نەریتی ناوچەیەک  یان سەبارەت بە ناو، شوێن، کەسەکان و زۆر شتی تر زانیاری بەدەست بێنێ. هەڵبەت ئەمە لە پێشخستنی توانا و دەسەڵاتی وەرگێڕدا بەو شێوەیە دەور نابینێ و تەنیا دەتوانێ کێشە تەکنیکییەکانی چارەسەر بکا.

وەرگێڕان دەتوانێت چ ڕۆڵێک لە بەرەوپێشەوەبردنی کتێبخانەی کوردیدا بگێڕێت؟ بۆ هەوڵ نەدراوە وەرگێڕانی پێچەوانە بکەن، واتە بەرهەمە کوردییەکان وەربگێڕنە سەر زمانە بیانییەکان، پێتان وا نییە لە ئێستادا ئەوە پێداویستییەکی گەورەیە؟
 وەرگێڕان ڕەفە بەتاڵەکانی کتێبخانەی کوردی دادەگرێ و ڕەفەی نوێی پێوە زیاد دەکا، نەتەوەیەک چەندەش خاوەنی کتێب و نووسەر بێ، دیسان پێویستی بە وەرگێڕانە. خاڵی سەرنج ڕاکێش ئەوەیە ئەو نەتەوانەی خاوەنی زۆرترین کتێب و دەوڵەمەندترین زمانن، زیاتر لەوانی دیکە گرنگی بە وەرگێڕان دەدەن و لەو بوارەوە چالاکترن. کتێبی وەرگێڕدراویان لە هی نووسراو پترە. وەرگێڕان، دەتوانێ بە هانای کتێبخانەی کوردییەوە بێ، دەوڵەمەندی بکا و ڕەنگ و بۆی پێ ببەخشێ. دەتوانێ لە داهێنان و نوێگەریدا ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕێ.
لە وەرگێڕانی پێچەوانەدا، بە پێچەوانەی وەرگێڕان بە زمانی کوردی هەوڵ و خولیای وەرگێڕ بە تەنیا بەس نییە، هەندێک فاکتەری دیکە دێنە گۆڕێ: هەڵبژاردنی دەق، دۆزینەوەی وەشانخانە، تیڕاژ و ڕێژەی خوێنەران. زۆر شت کە ڕەنگە لە وەرگێڕانی دەقێکدا بە کوردی بیری لێ نەکرێتەوە. ئەوەی ڕاستی بێ من خۆم تاقیم نەکردۆتەوە تا بزانم کەند و کۆسپەکانی بەردەمی چین.

ئەو دۆخەی ئێستا وەرگێڕانی پیادا تێپەڕ دەبێت لە هەرێمی کوردستان چۆن دەبینن، پێتان وایە زۆر و بۆریی لە وەرگێڕاندا هەیە، کێ بەرپرسیارە لەو دۆخە و چی بکرێت بۆ باشتربوونی؟ 
 وەرگێڕان هەتا زۆر بێ باشترە، ئەوەی لە کوردستان دەکرێ، زۆر نییە، هێشتا بە سەدان شاکاری کلاسیک هەن بۆ سەر زمانی کوردی وەرنەگێڕدراون، ڕەنگە بۆ خۆمان پێمان وابێ زۆرە چونکە درەنگ دەستمان پێ کردووە. بەڵام بۆربوون لە وەرگێڕاندا بەدی دەکرێ، پاشاگەردانییەک هەیە و بە پلەی یەکەم دەزگاکانی چاپ و پەخش لێی بەرپرسیارن. ئەو دەزگایانە دەبێ هەموو وەرگێڕانێک بڵاو نەکەنەوە و لیژنەیەک بۆ هەڵسەنگاندنی ئەو کتێبانە پێک بێنن کە بە نیازن بڵاویان بکەنەوە و لە بڕیارداندا هەستیارتر بن. بە تایبەت گرنگی بە زمانی کوردی بدەن کە یەکێکە لە کێشە سەرەکییەکانی وەرگێڕانی کوردی.

وتوێژێک لەگەڵ بەشی تورکی ئاژانسی فرات

نۆشاتێل/ ئاژانسی فرات – سەرکان دێمیرێل

جارجارە قەڵەم دەگریتە دەست و دەتەوێ بە ڕۆمان، هەقایەت و چیرۆک ژیانی مەنفا بگێڕیتەوە، جارجارەش ئەوە مەنفایە بۆ گواستنەوەی فەرهەنگ و وێژە جیاوازەکان بۆ وڵاتەکەی خۆت پردت بۆ ساز دەکا. سەلاحەدین بایەزیدی کە لەبەر هۆکارگەلی سیاسی ناچار بووە ڕۆژهەڵاتی کوردستان جێ بهێڵێ و لە سویس لە مەنفا دەژی، لە زمانی فەرەنسییەوە کە دواتر فێری بووە، کتێب وەردەگێڕێ.
سەلاحەدین بایەزیدی کە بە هۆی کێشەگەلی سیاسییەوە ڕۆژهەڵاتی کوردستانی جێ هێشتووە، لە ساڵی ٢٠٠٧ بەولاوە بە ناچاری لە سوییس دەژی، لە مەنفا ناچار بووە زمانی فەرەنسی فێر بێ و لەو زمانەوە سێ کتێبی بۆ سەر زمانی دایکی واتە کوردی شێوەزاری سۆرانی وەرگێڕاوە، بەم شێوەیە دەیەوێ کەمێکیش بێ ئەدەبیاتی سوییس بۆ کوردستان بگوازێتەوە.
سەلاحەدین بایەزیدی کتێبەکانی "دەفتەری گەورە"، "بەڵگە" و "سێهەم درۆ"ی نووسەرێکی سوییسی بە ڕەچەڵەک هەنگاری کە بە فەرەنسی نووسیویەتی و وەک خۆی لە مەنفا ژیاوە، کردووەتە کوردی. لەم وتوێژەدا سەبارەت بە وەرگێڕان و ژیانی مەنفا قسەمان کرد.

دەکرێ هەندێک خۆتان بناسێنن؟  
خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانم، مناڵیم و بەشێک لە گەنجێتیم لەوێ تێ پەڕیوە. وەک پارچەکانی دیکەی کوردستان، ئێمەش بە ساڵان لە هەموو ڕوویەکەوە لە بن گوشاری ڕژێمی ئاخوندی ئێران دابووین و خەڵکی ڕۆژهەڵات هێشتا لەو دۆخەدا دەژین. هیچ ئاسان نەبوو هەوڵ بدەین وەک کورد لە خاک و زێدی خۆمان بژین. ئێمەش لە هەموو ڕوویەکەوە هەستمان بە ترس لە ڕژێمی ئێران کرد، ئەم ترس و خۆفە لە زمانی دایک ڕا بگرە تا پاراستنی بەها فەرهەنگییەکانمان لە زۆر بوارەوە خۆی نواند و هەروا خۆی دەنوێنێ. هەر لە تەمەنی مناڵییەوە حەزم لە خوێندنەوە بوو. ئەو کاتانەی لە مەهاباد دەمخوێند، دەستم کرد بە خوێندنەوەی ئەدەبیاتی کلاسیکی دونیا. کە ئەو کتێبانەم بە فارسی دەخوێندەوە بەردەوام هەستم بە کەموکوڕییەک دەکرد و ئەودەم زۆرم بیر لەوە دەکردەوە بۆچی ئەم کتێبانە بە کوردی نین. هەر لەو تەمەنەوە بیرم لەوە دەکردەوە ئەگەر ڕۆژێک لە ڕۆژان دەرفەتێکم بۆ بڕەخسێ ئەم کتێبانە بۆ زمانی کوردی وەردەگێڕم. ئەوکات لە عێراقەوە گۆڤار و کتێبی کوردی بە دزی دەهاتن. هەرچەند خوێندنەوەیان قەدەغە بوو بەڵام هەرچەشنە مەترسییەکمان دەگرتە بەرچاو و ئەو کتێبانەمان دەست دەخست و دەمانخوێندنەوە. هەرچەند کوردی قسەکردن لە ئێران قەدەغە نەبوو بەڵام کەسێک ئەگەر کوردی باش بزانیبا و لە ژیانی ڕۆژانەدا زمانێکی پاراوی بەکار هێنابایە، بە جۆرێک لە جۆرەکان پەنجەی تۆمەتی بۆ ڕادەکێشرا. لە وەها فەزایەکدا ئەو شتانەی ڕژێم بەسەر تۆ و گەلەکەتیدا دەسەپێنێ، تا دێ بەرگەگرتنی بە لاتەوە ئەستەم تر دەبێ. هەلومەرجی ژیانی منیش بە هۆی ئەم چالاکییانەوە دژوار و مەحاڵ بوو.

ئەی پاشان چیتان کرد؟  
پاش تێپەڕاندنی چەند قۆناغێکی تر، ساڵی ٢٠٠٤ چوومە باشووری کوردستان و تا ساڵی ٢٠٠٧ لە ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەدا لەوێ کارم کرد. سەرەتا کە چوومە ئەوێ پێم وابوو ئاسانکارییەکی زۆرم لەبەردەمدا دەبێ. چونکە هەرچی بێ وڵاتی خۆم بوو و دەمتوانی خەیاڵی نووسینی هەواڵ و وتار بە زمانی دایک لە کردەوەدا پێک بێنم. ئەمە بە لای منەوە زۆر گرنگ بوو. لە ماوەی ئەو سێ ساڵەی کە لەوێ مامەوە، سەرەڕای ئەوەی چەندین جار داواکاریم بۆ مانەوە و نیشتەجێبوون پێشکەش کرد، بەڵام هیچ ماف یاخود ناسنامەیەکم پێ ڕەوا نەبینرا. بە واتایەکی دیکە لە وڵاتی خۆم سێ ساڵ بە قاچاغ ژیام. لەوێ ڕاشکاوانە بۆم دەرکەوت بۆ گەشەپێدان و پێشخستنی زمانی کوردی لە لایەن دەسەڵاتەوە هەوڵ و تەقەڵڵایەکی ئەوتۆ نادرێ. هاوکات لە باشووری کوردستان زیاتر کارم لەسەر زمانی تورکی کرد کە پێشتر ئاشناییەکی باشم لەگەڵیدا هەبوو و دەستم بە وەرگێڕانی وتار و نووسینی گۆشەنووسانی تورک بە زمانی کوردی کرد، هەر لە چوارچێوەی وەرگێڕان لە زمانی تورکییەوە، دواجار کتێبێکی ییڵماز گونەی بە ناوی "چیرۆک بۆ کوڕەکەم" وەرگێڕایە سەر زمانی کوردی. دواتر، بە هۆی ئەوەی لەوێ هیچ مافێکی نیشتەجێبوونم نەبوو و نەشمدەتوانی بگەڕێمەوە بۆ ئێران، کۆتاییەکانی ٢٠٠٧ هاتمە سویسرا.

یانی بە واتایەکی تر پێتان وایە ژیانی مەنفا دەستی پێکرد؟  
بەڵێ، ژیانی مەنفا لە سویسرا دەستی پێکرد. دواجار تۆ لە خاکی خۆت ناژیت و دامەزراندنەوەی ژیان لە نێو کۆمەڵگەیەکدا کە نامۆیت و شارەزای زمان و فەرهەنگەکەی نی، بۆ من بە هیچ شێوەیەک ئاسان نەبوو. هەر کە هاتمە سویسرا، یەکسەر داوای پەنابەرێتی سیاسیم کرد، پاش تێپەڕبوونی چوار ساڵ پێناسی جۆری "ئێف"یان پێدام کە لە نێو خۆماندا زیاتر بە مافی نیشتەجێبوونی تیرۆر ناسراوە. سویسرا بە پێدانی ئەم جۆرە لە مافی نیشتەجێبوون بە من، هاوکات سووکایەتی بە کەسێتی و ڕامانم کە لاگرییە لە ئازادی گەلان، کردووە. ئەوەی ڕاستی بێ بە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دۆخەوە جارێکی تر ئەم ڕاستییەم بۆ دەرکەوت کە ئەگەر لەسەر خاکی خۆت بە ئازادی نەگەی، گەڕان بە دوای ئازادی لە شوێنێکی دیکە هیچ واتایەکی نییە چونکە ئاریشەکان دژ بە خۆت و بیروڕامانت لە هیچ کوێ گۆڕانکارییەکی ئەوتۆیان بەسەردا نایە. لەبەر ئەوەی جگە لە پەسندکردنی ئەم ناسنامەیە کە پێیان وابوو هەقێکە و بە من ڕەوا بینراوە، ڕێگەچارە و شانسێکی ترم نەبوو، ناڕەزایەتیم دەرنەبڕی. بڕیارم دا مادام لەم وڵاتە دەژیم و بۆ ئەوەی بەو کەسەی منی بە تیرۆریست ناسیوە بسەلمێنم تیرۆریست نیم و هەروەها بۆ ئەوەی خزمەت بە زمان و گەلەکەم بکەم، بەو دەرفەتەی سنووردارەی پێیان دام بە دوای فێربوونی زمانی فەرەنسی و وەرگێڕان لەو زمانەوە بکەوم.

کەوایە ڕێگەی وەرگێڕانتان بەمجۆرە گرتە بەر؟ 
 پاش پێدانی ئەمجۆرە لە مافی نیشتەجێبوون لە زانکۆی نۆشاتێل، بەشی زمان و شارستانیەتی فەرەنسی ناوی خۆم تۆمار کرد. پاش خوێندنی دوو تێرم، بە ئاستێک لە زمانی فەرەنسی گەیشتم و دەستم کرد بە خوێندنەوەی ڕۆمانی فەرەنسی. لە نێو ئەم ڕۆمانانەدا هەرە زێدە سێ ڕۆمانی ئاگۆتا کریستۆف ژنەنووسەری سویسریی بە ڕەگەز هەنگاری بە ناوەکانی "دەفتەری گەورە"، "بەڵگە" و "سێهەم درۆ" کاریگەرییان لەسەر دانام. وەرگێڕانی کتێبەکانی ئاگۆتا بۆ من گرنگ بوو چونکە ئەویش وەک من ئاوارە ببوو، ڕووی کردبووە سوییس و لە هەلومەرجی سەخت و دژواردا فێری فەرەنسی ببوو و دواتر بەو زمانە کتێبەکانی نووسیبوو. دواجار بڕیارم دا ئەم سێ ڕۆمانەی ئاگۆتا کریستۆف بکەمە کوردی. پاش هەوڵ و ماندووبوونێکی بێ وچان سێ کتێبەکەم وەرگێڕا و لە باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە چاپم دان.

وەرگێرانی کتێبەکانی نووسەرێک کە خۆی لە مەنفا ژیابێ، دەبێ هەستێکی جیاوازی لای ئێوە دروست کردبێ؟
وایە، لەگەڵ ئاگۆتا کریستۆف هاوکات زۆر خاڵی هاوبەشم هەیە. ئەویش زۆر لەمەوپێش بە هۆی جەنگ لە وڵاتەکەی ڕای کردووە و پەنای بۆ سوییس هێناوە و لێرە سەرباری ژیان لە کارگە، فێری زمانی فەرەنسی بووە و دواتر بۆ ئەوەی بۆچوونەکانی بێنێتە زمان، بڕیاری داوە بنووسێ. سەرەتا هیچ بایەخی پێ نەدراوە و پاش ئەوەی بۆتە نووسەر، قەدریان زانیوە و پاش مەرگی بە نووسەرێکی سوییسی لە قەڵەم دراوە. بەڵام ئاگۆتا کریستۆف، زمانی فەرەنسی کە دواتر فێری بووە بۆ ئەوەی ڕۆمانەکانی بەم زمانە بنووسێ، بە "زمانی دوژمن" لە قەڵەم دەدا و پێی وایە زمانێکە وای کردووە زمانی دایکی فەرامۆش بکا. هەبوونی زۆر خاڵی هاوبەش دوو ئەوەندە لەسەر وەرگێڕانی بەرهەمەکانی پێداگریان کردم.

ئامانجی سەرەکیتان لە وەرگێڕان چییە؟ 
بەر لە هەموو شتێ بیر لە گەشەپێدانی زمانی کوردی دەکەمەوە. بە هەموو زاراوەکانییەوە. زاراوەکانی زمانی کوردی دەوڵەمەندییەکی گەورەن. دیارە بە سۆرانی کاری وەرگێڕان دەکەم، چونکە بەسەر ئەو زاراوەیەدا پتر زاڵم. ئەگەر هەست بە دەوڵەمەندیی زمانی کوردی بکەی، لەم پێناوەدا دەتوانی باشتر خزمەت بکەی. من لە ڕێگەی وەرگێرانەوە دەمەوێ بۆ گواستنەوەی ئەدەبیاتی ئەو وڵاتەی لێی دەژیم بۆ کوردستان ڕۆڵی پرد ببینم. لەوانەیە لە هەندێک ڕووەوە لە دەسپێکی ڕێگە دابم بەڵام بیر لەوە دەکەمەوە بە بەرپرسیارێتییەکی گەورەتر درێژە بەم ڕۆڵە بدەم. بۆ ئەوەی ئەم پرسیارەی من لە مناڵیدا لە خۆمم دەکرد کە بۆچی ئەم کتێبە بە کوردی نییە، چیتر دووپات نەبێتەوە، درێژە بە خەباتی وەرگێڕان دەدەم.

ئایا بێجگە لە وەرگێڕان بە خەباتی تریشەوە سەرقاڵن و وەرگێڕان چ کارتێکەرییەکی لەسەر ژیانی ئێوە لە مەنفا داناوە؟ 
بێجگە لە کاری وەرگێڕان بۆ ماڵپەڕێکی ئەنتەرنێتی دەنووسم کە بە دوو زمانی کوردی و فارسی وەشان دەکا. ئێسە خەریکی وەرگێڕانی ڕۆمانێکی حەلیم یوسفم بە ناوی "کاتێک ماسییەکان تینوو دەبن". وەرگێڕان کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی من لە هەندەران داناوە. بتەوێ و نەتەوێ هەموو ڕۆژێ تاسەیەکی پتری نیشتیمان کاریگەریی لەسەر قەڵەمەکەت دادەنێ. تاسەی فەرهەنگ و وڵات لەو مرۆڤانەی لە غوربەت دەژین، پتر سەرهەڵدەدا و لەوانەشە ژانی بێ ناسنامەیی منی لە ڕێگەی وەرگێڕانەوە گەیاندبێتەوە نیشتیمان.

ئاگۆتا کریستۆف کێیە؟
ئاگۆتا کریستۆف ٣٠ی ئۆکتۆبری ١٩٣٥ لە هەنگاریا لەدایک بووە. ساڵی ١٩٥٦، لەگەڵ مێردەکەی و مناڵە چوار مانگەکەی لەبەر هۆکاری سیاسی لە هەنگاریا ڕایان کردووە و لە سوییس بوونەتە پەنابەر. کریستۆف لە سوییس، لە لایەکەوە لە کارگە ئیشی کردووە و لە لایەکی ترەوە خووی داوەتە فێربوونی زمانی فەرەنسی و دواتر بە زمانی فەرەنسی دەستی بە نووسین کردووە. کریستۆف بە هۆی ڕۆمانەکانییەوە ناوبانگێکی جیهانی دەرکردووە و ڕۆژی ٢٧ی ژوییەی ٢٠١١ لە شاری نۆشاتێلی سوییس کۆچی دوایی کردووە.

"وەرگەرێن مە د بن باندۆرا فارسی و عەرەبی دە مانە"

وەرگێرێ کورد سەلاح بایەزیدی دبێژە "مە وێژەیا دنیایێ ب گشتی ژ زمانێ فارسی و عەرەبی وەرگەراندییە ئوو ئەو وەرگەر د بن باندۆرا وان دوو زمانان دە مایە."

فەرید دەمیرێل

ستەنبۆل – وەرگێر سەلاح بایەزیدی کوردەکی ژ رۆژهەلاتا کوردستانێ یە ئوو ل سویسرێ دژی. بایەزیدی دخوازە بەرهەمێن وێژەیا نووژەن یێن فرەنسی ب خوەندەڤانێن کوردی بدە ناسکرن. سەلاح بایەزیدی هەتا نها نێزیکی ١٠ پرتووکێن فرەنسی وەرگەراندییە. وەرگێر، دبێژە کوو هەتا نها هەر ژ عەرەبی ئوو فارسی وەرگەر ژ بۆ سۆرانی هاتیە کرن لێ ئەو دخوازە پرتووکێن بیانی بێهتر ژ زمانێن وان یێن ئۆرژینال بێن وەرگەراندن. سەلاح بایەزیدی پرسێن "Sputnik Kurdistan"ێ بەرسڤاند.

توو دکاری ژ مە رە بەحسا خەباتێن خوە یێن وەرگەرێ بکی؟ تە چ وەختێ دەست بە کارێ وەرگەرێ کر؟
من د تەمەنەکە پر جوان دە دەست ب خەباتێن وەرگەرێ کر. دکارم بێژم د تەمەنێ ١٧-١٨ سالییا خوە دە. من ب وەرگەرا نڤیس ئوو گۆتارێن بچووک دەست پێ کر. د دەسپێکێ دە ژ زمانێ فارسی نەڤیس وەرگەراندن. سالا ١٩٩٩-ان من ل رادیۆیا دەنگێ کوردستانا سەربەخۆ دەست بە خەباتێ کر. وێ چاخێ ئەز ١٨ سالی بووم، من ل رادیۆیێ هەررۆژ نووچە ئوو نەڤیس وەردگەراندن زاراڤایێ سۆرانی ئوو ئەو خەبات هەتا رۆژا ئیرۆ بەردەوام دکە. وەرگەراندن خەون و خەیالەکە منە کوو د تەمەنەکی بچووک دە ب من رە چێ بوویە ئوو ب من رە مەزن بوویە. ئەو حەزکرن ب خوەندنا ئەدەبیاتا جیهانێ رە مەزن بوو. دەما من رۆمانک ژ نەڤیسکارەکی/ە بیانی دخوەند ئەز هەرتم نەچار دەمام کوو ب فارسی وی بخوینم. لێ دەما پرتووک دگرت دەستێ خوە من حەز دکر ئەو بەرهەم ب کوردی ژی هەبە ئوو بکاربم ب کوردی وێ بخوینم.

هەتا نها تە چەند پرتووک وەرگەراندنە ئوو توو دکاری ناڤێ چەندان ببێژی؟
من هەتا نها زێدەیی ١٠ پرتووک وەرگەراندن سەر زمانێ کوردی. هینەک ژ وان پرتووکان ئەڤن: بیانی ژ ئالبێر کاموو – ژیان ل پێشیا خوە ژ رۆمەن گاری – نەڤیا مۆسیۆ لین ژ فیلیپ کلۆودێل – هەمی رۆمانێن ئاگۆتا کریستۆف – کاک ئیبراهیم ئوو گوولێن قورئانێ ژ ئێریک ئیمانوئێل شمیت – گاڤا کوو ماسی تی دبن ژ حەلیم یوسف ئوو ...

توو تەنێ ژ بۆ سۆرانی وەرگەرێ دکی یان ژ بۆ زاراڤایێن دن ژی پرتووکێن کوو تە وەرگەر کرنە هەنە ئوو توو چ جوورە پرتووکان وەردەگەرینی؟
بەلێ هەتا نها من تەنێ ژ بۆ سۆرانی وەرگەراندییە. ژ بەر کوو ب پرانی ژ فرەنسی ڤە وەرگەرێ دکم ئەز زێدەتر وێژەیا فرەنسی وەردەگەرینم ئوو د ناڤ وێژەیا فرەنسی ژی ب گشتی ئەدەبیاتا هەمدەم. وێژە یا نوو یا فرەنسی ب تایبەت پر بالا من دکشینە ئوو دخوازم بەرهەمێن نوو ژ نەڤیسکارێن نوو ئوو زێدە نەناسکری ب خوەندەڤانێن کورد رە پارڤە بکم.

تو ژ بۆ وەشانخانەیەکێ دخەبتی یان تو بخوە ڤی کاری دکی؟
ژ بۆ وەشانخانەیەکە تایبەت ناخەبتم لێ وەرگەرێن من هەتا نها ژ هێلا سێ وەشانخانەیان هاتنە وەشاندن ئوو خەباتێن من تەنێ ب وان رەیە. پرانیا وان وەرگەران ژ هێلا وەشانخانەیا غەزەلنووس ل سلێمانیێ هاتنە وەشاندن، هەروەها هینەک ژ وان ژ هێلا وەشانخانەیا مانگ ل بانە یا رۆژهەلاتێ کوردستانێ ئوو هەروسا ئەندێشە ل سلێمانیێ.

هەلوەستا نڤیسکار ئوو وەشانخانەیێن فرەنسایێ ل هەمبەر وەرگەرا ژ بۆ سۆرانی چاوایە؟
ئیران و عیراق دوو وەلاتن کوو کۆنڤانسیۆنا بێرنێ ژ بۆ پاراستنا بەرهەمێن وێژەیی ئوو هوونەری ئیمزا نەکرنە. ئوو مخابن هەمی پرتووک بێ ئیزنا وەشانخانە ئوو نەڤیسکاران تێن وەشاندن. هەتا نها وەرگەر ئوو وەشانخانەیێن کوردستانێ نەرازیبوونا خوە ژ بۆ وێ یەکێ نیشان نەدانە ئوو نەخواستنە وێ پرسگرێکێ چارەسەر بکن. لێ ئەز وەکە پرەنسیپ ئوو ئەرکەکە ئەخلاقی بەری کوو پرتووکەک وەربگەرینم ب وان رە دکەڤم تێکەلیێ. هەم دەرفەت ژ وان دخوازم ئوو هەم ژی نێرین ئوو دیتنا وان دستینم. ئەز رەوشا وەشانێ ل کوردستانێ ژ وان رە شرۆڤە دکم ئوو ئەو ژی مافێ وەرگەرێ ب هێسانی ددن من. بێگومان پر کێفخۆش دبن کوو ئەو پرتووک دبن کوردی. یەک ژ وان نەڤیسکارێن فرەنسی پشتی چاپا پرتووکا خوە ب کوردی، گۆتە من کوو هەتا نها هەیەجانەک وسا ب دیتنا وەرگەرێن وی، پێ رە چێ نەبوویە. گۆت هەمی وەرگەرێن ب زمانێن دن ددە ئالییەکی ئوو یا زمانێ کوردی ددە ئالییەکە دن. هەوقاس ژێ رە پیرۆز و گرینگ بوو.

ژ بۆ زمانێ کوردی کارێ وەرگەرێ د چ ئاستێ دایە، تو دکاری چ ببێژی؟
دەربارێ وەرگەرا ژ بۆ زاراڤایێ کورمانجی دکارم بێژم قەت تشتەک نەهاتیە کرن، بێگومان ئەو دەرفەت ژی هەتا نها توونەبوون. ژ بۆ زاراڤەیا سۆرانی ئەو خەبات دەمەکە دەست پێ کرییە لێ مە وێژەیا دنیایێ ب گشتی ژ زمانێ فارسی ئوو عەرەبی وەرگەراندییە ئوو ئەو وەرگەر د بن باندۆرا وان دوو زمانان دە مایە. وێژەیا رووسی، فرەنسی، ئینگلیزی، ژاپۆنی ئوو هەتا ترکی ژ زمانێ فارسی ئوو عەرەبی، ژ بۆ سۆرانی هاتنە وەرگەراندن ئوو ئەو ژی راستەراست باندۆر ل سەر کالیتا وەرگەراندنێ دانییە. نها وەشانخانەیێن کوردی ل باشوور ئوو رۆژهەلات گرینگییەک زێدەتر ددن وەرگەرا ژ زمانێ ئۆرژینال ڤە. لێ دیسا ژی زمانێن سەرەکە ژ بۆ وەرگەرا سۆرانی مخابن فارسی و عەرەبی نە.

وتوێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی ئێکسپرێس

پەناخوازێک ''سیانەی دوانەکان' وەردەگێڕێتە سەر زمانی کوردی
وەڕگێڕانی بێ‌سنووری کتێبەکانی ئاگۆتا کریستۆف

سانتی تێرۆل

سەلاحەدین بایەزیدی، پەناخوازی ئێرانی، لەو پەنابەرانە نییە کە لەپێناو ئەنتەگرەبووندا هیچ تەقەڵایەک نادەن. جیاوازییەکی گەورە هەیە. بگرە ماوەیەکە ئەو تا ڕادەیەک باڵوێزی ئەدەبیاتی کانتۆنی نۆشاتێلە لە ئێران و عێراق: ئەو نەیارەی ڕژێم کە تەمەنی ٣٢ ساڵە، سێ کتێبەکەی ئاگۆتا کریستۆف کە بریتین لە "دەفتەری گەورە"، "بەڵگە" و "سێهەم درۆ" و بابەتی باسی ئێمەن، بۆ سەر زمانی کوردی وەرگێڕاوە.
هاتۆتە سوییس بۆ ئەوەی لە چنگ زوڵم و ستەم ڕابکا، هەمان ئەو شتەی نووسەری نۆشاتێلی، کاتی خۆی ئەنجامی دا و ناچار بوو هەنگاریای زێدی خۆی جێ بهێڵێ بۆ ئەوەی خۆی لە هێزەکانی سۆڤیەت لە ساڵانی ١٩٦٠ ڕزگار بکا. سەلاحەدین بایەزیدی دوو جار ڕووبەڕووی کێشەی زمان بۆتەوە: سەرەتا لە وڵاتی خۆی (تۆ بخوێنەوە دژی وڵاتی خۆی)، پاشان بۆ دووهەم جار لە ژیانیدا، ئەو کاتەی هاتۆتە سوییس، دەستەویەخەی زمانێکی نەناسراو بۆتەوە.

هەزار کۆپیی بێ‌دەسکاری
 سەلاحەدین بایەزیدی سەرەتا لە کەمپێکی پەنابەران بووە لە کانتۆنی ڤالێ و لە زانکۆی نۆشاتێل، لە بەشی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسی ناونووسی کردووە، ئاخر و ئۆخری ٢٠١٣ بە زەحمەت توانیویەتی بێتە کانتۆنی نۆشاتێل. لە نۆشاتێل، کتێبی "نەخوێندەوار"، ژیاننامەکەی ئاگۆتا کریستۆف دەخوێنێتەوە و لێی ورد دەبێتەوە. ئەو زمانە مینیمالیست و کورت و ڕەوانەی نووسەری نۆشاتێلی بە کاری هێناوە، ڕێگە لەبەردەم خوێنەرە دووڕەگەکان خۆش دەکا بە سانایی لە دەقەکانی تێ بگەن. "زۆر خێرا بۆم دەرکەوت کە دەرەقەتی دەقەکانی ئاگۆتا کریستۆف دێم"، سەلاحەدین بایەزیدی بێ خۆ‌هەڵکێشان وا دەڵێ. ئەو پەنابەرە سیاسییە، بێ ئەوەی چاوەڕێ بمێنێتەوە، یەکسەر دەست بە وەرگێڕانی "دەفتەری گەورە" دەکا.
هاوینی ٢٠١٤، کتێبە وەرگێڕدراوەکەی لە کوردستانی عێراق و لە هەزار نوسخەدا چاپ و بڵاو دەبێتەوە. یەکسەر داوای لێدەکرێ کار لەسەر دوو کتێبەکەی دیکەی ئاگۆتا کریستۆف بکا کە بە "سیانەی دوانەکان" ناسراون. قسە هەمان و ئەنجامدانی هەمان. ئەم پانەخوازە کتێبەکان وشە بە وشە وەردەگێڕێتەوە. "هیچم دەسکاری نەکردووە. تەنانەت دیمەنە سێکسییەکانیش." ئەوەی بە لایەوە زۆر مایەی سەرسووڕمانە، کتێبەکان سانسۆڕ نەکراون: "ئەمە سەرکەوتنێکە بۆ من." چۆن ئەم دەست‌ئاواڵا بوونەی حکومەتی ئێران شی دەکاتەوە؟ "نازانم بڵێم چی: ئاخۆ سەرۆک کۆماری نوێی ئێران کرانەوەی فەرهەنگیی ڕاستەقینە ئەنجام دەدا؟ یان پێی وایە بە تیراژێکی هەزار نوسخە، خوێنەرێکی کەم ئەم سیانەیە بە زمانی کوردی دەخوێننەوە؟" سەلاحەدین بایەزیدی ئەم پرسیارە دەوروژێنێ و ئاماژە بەوە دەکا وەرگێڕانی فارسی ئەم کتێبانە لە سانسۆڕ بێبەری نەبوون.
سەلاحەدین بایەزیدی لەسەر ئەم ڕێگە باشەی کە گرتوویەتیە بەر، بەردەوام دەبێ. "وەرگێڕانی ڕۆمانی 'هایدی'م تەواو کردووە و بیر لە وەرگێڕانی 'ڕێوڕەسمی دونیا' لە نووسینی نیکۆلا بووڤیێ دەکەمەوە، چونکە ناوبراو بە مەهاباددا تێپەڕیوە."

ژیانی قوتابییەکی کورد لە وڵاتی فارسان 
"خەڵکی مەهابادم، شارێک لە نزیک سنووری عێراق کە زۆربەی دانیشتووانی کوردن. بەڵام زمانی ئێمە لە قوتابخانە قەدەغەیە." سەلاحەدین بایەزیدی بەمجۆرە لە یەکەم ڕۆژی قوتابخانەدا پەی بە بوونی زمانی فارسی دەبا… لەگەڵ ئەو ڕاچەنینەی کە تووشی دەبێ. "بۆ من شۆکێکی گەورە بوو کە دەبوایە زمانی داگیرکەر فێر ببم. ململانێی ناسیۆنالیستی بەرچاوی نێوان کوردەکان و ڕژێم، کاریگەری لەسەر منیش دانا. ناهومێد ببووم، چونکە نەمدەتوانی گۆڤارە کوردییەکان بخوێنمەوە، بە هۆی ئەوەی ئەلفوبێی کوردی لە هی فارسی ناچێ و دایک و بابیشم نەخوێندەوار بوون و نەیاندەتوانی لەم ڕووەوە هاوکاریم بکەن."
ئەم کۆسپە، ململانێیەکی نێوخۆیی لەو گەنجەدا دروست دەکا کە خولیای نووسینی شیعری هەیە "نەمدەتوانی لە شیعرەکاندا هەستی خۆم بە زمانی فارسی دەرببڕم." لە ڕێگەی کۆبوونەوەی بەپارێزی ئەدیبان و گوێگرتن لە ڕادیۆ دەنگی شۆڕش لە عێراق، کە سەر بە ئۆپۆزۆسیۆنی ئێران بوو، فێری زمانی کوردی بووە و بڵێسەکەی دامرکاندووە. لەو کاتانەدا، ئەو کوڕە گەنجە، ئەدەبیاتی فارسی خوێندووە.

لە چیاکانەوە بۆ مەنفا 
هێدی هێدی، ترسە گەورەکەی باوکی دەبێتە ڕاستی. سەلاحەدینی گەنج لە بزووتنەوەی نەیاری کورد لە چیاکان نزیک دەبێتەوە و لە شارەکانیش بەشداری خۆپیشاندانەکان دەبێ. ساڵی ١٩٩٩، لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، تێکەڵ بە هاوڕێیانی لە چیاکانی عێراق دەبێ و لە ڕادیۆیەکی سەربەخۆخوازدا ئیش دەکا. ئەم ئەزموونە، ڕێگەی بۆ سلێمانی لە باکووری عێراق خوار دەکاتەوە، لەوێ لە ڕۆژنامەیەکی هەرێمیدا کار دەکا. "مافی نیشتەجێبوونێکی کاتیم هەبوو. پاشان، بە جۆرێک لە جۆرەکان ناچار بووم یان ئەوەتا خۆم لەنێو حزبێکی ئۆپۆزۆسیۆندا بدۆزمەوە بۆ ئەوەی پارێزراو بم، یان ئەوەتا ڕا بکەم."

 لێک نزیک کردنەوەی زمانەکان
 سەلاحەدین بایەزیدی مەنفا هەڵدەبژێرێ. بە پاسپۆرتێکی ساختە دەچێتە تورکیا، "چونکە هیچ پاسپۆرتێکم نەبوو". پاشان چوار شەو و ڕۆژ بە پێ دەڕۆا تا دەگاتە یۆنان. لەوێوە، بە بارهەڵگر و ئۆتۆمبێل، دەچێتە ئیتالیا و دێسامبری ٢٠٠٧ دەگاتە شاری لۆزان.
ناوبراو دەنێردرێتە بنکەی تۆمارکردنی ڤالۆرب و لەوێشەوە دەدرێتە کانتۆنی ڤالێ. "لە مارتینی ژیام و لەوێ بۆ خۆم، فێری زمانی فەڕەنسی بووم."
ساڵی ٢٠١٣، ڕێگە بەم پەنابەرە سیاسییە دەدرێ لە کانتۆنی نۆشاتێل بژی بۆ ئەوەی لە زانکۆی نۆشاتێل، بەشی زمان و شارستانییەتی فەڕەنسی بخوێنێ. "لەوێ بوو ئاشنای کتێبەکانی ئاگۆتا کریستۆف بووم و نووسەرە فەڕەنسی نووسە غەیرە فەڕەنسییەکان سەرنجیان ڕاکێشام. فەزای نووسینەکانی ئاگۆتا کریستۆف مناڵیمان بە بیر هێنامەوە. لێک نزیک کردنەوەی زمانی دایک و زمانی دوژمن! ئەزموونەکانی ورەیان پێ بەخشیم بۆ ئەوەی ڕێزمانی زمانی فەڕەنسی فێر بم."

کارەکتەری جیهانی بەرهەمەکانی ئاگۆتا کریستۆف

دەقەکانی ئاگۆتا کریستۆف (١٩٣٥ - ٢٠١١) خێرا سنوورە جیهانییەکانیان تێپەڕاند. لە ماوەی ژیانیدا، "سیانەی دوانەکان" بە زیاتر لە بیست زمانێک وەرگێڕدرابوون. فابیەن دووبۆسۆن دەڵێ: "ئەمڕۆکە، بۆ زیاتر لە چل زمانی زیندووی دونیا، وەک زمانە گەورەکانی ئەوروپا و هەروەها بە تورکی، جۆرجی، باسک، کاتالانی، ڤیەتنامی و ڕووسی وەرگێڕدراون. وەرگێڕانی کتێبەکان بە زمانی گالیسیش ئامادەی چاپن." دووبۆسۆن، یەکێک لە بەڕێوەبەرانی ئەڕشیڤی ئەدەبیاتی سویس لە کتێبخانەی نیشتیمانی ئاماژە بەوە دەکا کە وەرگێڕانی کتێبەکانی کریستۆف نیشان دەدا کە بەرهەمەکانی ئەم ژنە نووسەرە نۆشاتێلییە، کارەکتەرێکی گەردوونیان هەیە. "ئەمە بێگومان ڕەنگدانەوەی ئەزموونە مێژووییەکانیەتی: مەنفای بەرهەمی تراژیدیاکانی مێژوو، فێربوونی زمانێکی دیکە و پرسی ناسنامە کە لە بەرهەمەکانی ئاگۆتا کریستۆفدا بەرچاون و هەروەها لە ئەدەبیاتی هاوچەرخی دونیادا برەیان هەیە."

ڕۆژنامەی ئێکسپرێس | هەینی، ٦ فێورییەی ٢٠١٥

خوێندکارێک بۆ یەکەمجار سیانەکەی ئاگۆتا کریستۆف بە کوردی چاپ دەکا

سەلاحەدین بایەزیدی کە بە ڕەچەڵەک ئێرانییە و تازە بڕوانامەی ئەنیستیتۆی زمان و شارستانییەتی فەرەنسی وەرگرتووە، بۆ یەکەمجار سیانەی بەناوبانگ  (دەفتەری گەورە، بەڵگە، سێهەم درۆ) لە نووسینی ئاگۆتا کریستۆف (١٩٣٥ - ٢٠١١) کە ئەویش کاتی خۆی خوێندکاری هەمان ئەنیستیتۆ بووە، لە چاپخانەی مانگ لە تاران چاپ و بڵاو کردۆتەوە.

ئەمە یەکەمجار نییە خوێندکارێکی زانکۆ ئەدەبیاتی نۆشاتێل بە دەرەوەی سنوورەکانمان دەناسێنێ. ساڵی ٢٠٠٥، کچە خوێندکارێکی کۆرسی هاوینە بە ناوی ژوولیەتا مۆلێئانوو بۆ یەکەمجار "باشترین بیرۆکەکانی کوشتارگا"ی (٢٠٠٢) ژان بێرنارد ڤییێمی بۆ سەر زمانی ڕۆمانی وەرگێڕابوو.

سەرچاوە:

ماڵپەڕی زانکۆی نۆشاتێل

وتوێژ لەگەڵ گۆڤاری terra cognita

سانتی تێرۆل* 

سەلاحەدین بایەزیدی ساڵی ٢٠٠٧ هاتۆتە لۆزان بێ ئەوەی وشەیەک زمانی فەرەنسی بزانێ و، دەسپێکی ئەمساڵ بە چاپی وەرگێڕانی سیانەکەی ئاگۆتا کریستۆف بۆ یەکەمجار بە زمانی کوردی ناوبانگی دەرکرد. بە چاپی کتێبەکان لە ئێران و عێراق، ئەم پەنابەرە ئێرانییە تەمەن ٣٢ ساڵە، هەوڵ دەدا لە مەنفا بە درووتنی وشەکان پردی ئەدەبی لە نێوان نووسەرانی فەرەنسی نووس و خوێنەرانی کورددا چێ بکا. سەلاحەدین بایەزیدی لە ژوورە بچووکەکەی لە نۆشاتێل، ئەو شارەی بۆ خوێندنی زانکۆ ڕووی تێ کردووە، خەریکی چاوخشاندنەوەیە بە دەقێکی وەرگێڕدراوی خۆیدا کە ئەویش ڕۆمانی "هایدی"یە. ئەم پەناخوازە کە مافی پەنابەرێتی ڕەت کراوەتەوە، هیوا دەخوازی بە وەرگێڕانی ئەم کتێبە چیرۆکی کیژۆڵەیەکی هەتیو بە قەدەرێکی بەختەوەرەوە بۆ مناڵانی کورد بگوازێتەوە.

سەلاحەدین بایەزیدی لەمبارەوە دەڵێ: "ڕۆمانی هایدیم وەرگێڕاوە و جارێ نازانم لە کوێ چاپی دەکەم." ئەو پێی خۆشە چیرۆکی ئەم کیژۆڵە سوییسیە لە چیاکانی ئاڵپ بە مناڵانی کورد بناسێنێ. "زمانی دایکی مە ساڵانێکی زۆر قەدەغە بووە و ژمارەیەکی زۆر کتێب وەرنەگێڕدراونەتە سەر زمانی کوردی. چەند دە ساڵێکە شێلگیرانە هەوڵی وەڕگێڕانی بەرهەمە جیهانییەکان دەدرێ. تا ئەو ساڵانەش ئێمە زۆر دەستمان بە ئەدەبیاتی جیهان ڕانەدەگەیشت، لە ڕێگەی عەڕەب و فارسەکانەوە نەبێ." سەلاحەدین بایەزیدی کە ناسنامەی جۆری "ئێف"ی پێیە، بۆ ناساندنی نووسەرانی تری فەرەنسی نووس کەڵک لە هەر چەشنە دەرفەتێک وەردەگرێ. بەم دواییانە، کتێبی "کاک برایم و گوڵەکانی قورئان" لە نووسینی ئێریک ئێمانۆئێل شمیتی کردۆتە کوردی و لەگەڵ پاتریس فرانچێسکی لە پەیوەندیی دایە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا کتێبی "مردن ئەڕای کۆبانێ" وەربگێڕێ. 

سەلاحەدین بایەزیدی ڕەتی ناکاتەوە کە خەباتەکەی جۆرێک تێکۆشانی سیاسییە. دەڵێ: "بە گواستنەوەی بەشێک لە ئەدەبیاتی فەرەنسی بۆ خوێنەرانی کورد، فەرهەنگێکی تری دونیا دەناسێنم. ئەدەبیاتی سوییس بۆ خوێنەرانی کورد نەناسراوە. بە وەرگێڕانی 'هایدی' و هەروەها لە داهاتوویشدا کتێبێکی 'نیکۆلا بووڤییێ'، دەمەوێ نیشان بدەم سوییس، ڕۆحی هەڵکردنی ئەم وڵاتە و کرانەوەی بە ڕووی دونیادا چۆناوچۆنە." ئەو لە درێژەی پڕۆژەکانیدا هەوڵ دەدا بەرهەمی نووسەرانی کورد بکاتە فەرەنسی.

سەلاحەدین بایەزیدی دوای فێربوونی زمانی فەرەنسی، بە وزەیەکی زۆرەوە لە هەلومەرجێکی دژواردا کاری کردووە و هەروا هیوادارە مافی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی لە سوییس پێ بدرێ. بەهاری ئەمساڵ چالاکانە بەشداری سمیناری "محەممەد موسەدیق، ناسراوێکی فارس، خوێندکارێک لە نۆشاتێل (١٩١٤ - ١٩١٠)" بوو کە لەلایەن زانکۆی نۆشاتێلەوە بەڕێوە چوو. کۆتایی مانگی ژوئەن، دەرفەتی ئەوەی بۆ ڕەخسا خزمەتێک بە وڵات و زێدی خۆی بکاتەوە. لە دانیشتنێکی دادگای هەرێمی "لیتۆرال" و "ڤال دۆ تراڤێر" سەلاحەدین بایەزیدی وەرگێڕی سەرۆکی دادگا بوو. ڕەزامەندییەکی سرووشتی باڵی بەسەر ئەم بوویەرەدا کێشا. بایەزیدی کە سەرەتای هاتنی بۆ نۆشاتێل بەردەوام گلەیی ئەوەی دەکرد لە لایەن پۆلیسەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێ هێمنانە پێشوازی لەم پێشهاتە دەکا.

*سانتی تێرۆل ڕۆژنامەنووسی ڕۆژنامەی 'ئێکسپرێس'ە لە نۆشاتێل.

ژیان لە فەرهەنگدا: سەلاحەدین بایەزیدی

وه‌رگێڕان یه‌کێکه‌ له‌ پێویستییه‌ ژیارییه‌کانی فه‌رهه‌نگی نه‌ته‌وه‌کان و واڵاکردنی ده‌روازه‌کانه‌ به‌ ڕووی تایبه‌تمه‌ندێتی و کولتوری یه‌کدیدا.

وه‌رگێڕان له‌ زمانێکه‌وه‌ بۆ زمانێکی تر هێنده‌ی نوسینی ده‌قێک گرنگه‌ و له‌وانه‌شه‌ له‌ هه‌ندێک باردا که‌سی وه‌رگێڕ زیاتر له‌ نوسه‌ری ده‌قه‌که‌ ماندووبێت به‌ وه‌رگێڕانه‌که‌یه‌وه‌. بۆچی؟

  کاتێک نوسه‌رێک له‌ نوسینی ده‌قه‌که‌یدا قاڵ ده‌بێته‌وه‌، هه‌ست و نه‌ستی لای ده‌قه‌که‌ی خۆی ده‌بێت و داڕشتنه‌که‌ی به‌ زمانه‌ ڕه‌سه‌نه‌که‌ی خۆیه‌تی، به‌ڵام بۆ که‌سی وه‌رگێڕ کاتێک بڕیار بۆ وه‌رگێڕانی ده‌قێکی دیاریکراو ده‌دات هه‌نگاوی هه‌ره‌ به‌رایی پێویسته‌ خاوه‌نی شاره‌زاییه‌کی ورد بێت له‌ سروشتی هه‌ردوو زمانه‌که‌دا.

وه‌رگێڕان به‌ هه‌نگاوێکی ئێجگار گرنگی پێکتر ئاشنا کردنی فه‌رهه‌نگه‌کان داده‌نرێت. ئه‌گه‌ر که‌سی وه‌رگێڕ نه‌توانێت شاره‌زایانه‌ بابه‌ته‌کان وه‌ربگێڕێته‌ سه‌ر زمانی نه‌ته‌وه‌که‌ی ئه‌وا بێگومان ڕێک وه‌ک ئه‌وه‌ی لێدێت کار له‌سه‌ر شکاندنی پایه‌کانی لێکتێگه‌یشتنی فه‌رهه‌نگه‌کان بکات.

زانینی زمانه‌کان به‌ کۆڵه‌که‌یه‌کی پرۆسه‌ی وه‌رگێڕان داده‌نرێت، به‌ڵام به‌ته‌نها زانینی زمانه‌کان به‌س نین بۆ کاری وه‌رگێڕان، چونکه‌ هێنده‌ی زمان زانین گرنگه‌ ئه‌وه‌نده‌ش به‌هره‌ی نوسین و داڕشتن و ته‌کنیکه‌کانی نوسین گرنگن بۆ گه‌یاندنی په‌یامه‌کانی له‌ ده‌قێکدا هاتوون.

ئایا هه‌ر ته‌نها شاره‌زاییه‌کی قوڵ له‌ زمانی دایکدا، و زانینی زمانێکی تر که‌ ده‌قه‌که‌ی لێ وه‌رده‌گێڕدرێت به‌سه‌ بۆ وه‌رگێڕان؟

 یه‌کێک له‌ خاڵه‌ گرنگه‌کانی تری وه‌رگێڕان، شاره‌زاییه‌ له‌ مێژوو و ئه‌فسانه‌کان و په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی نه‌ته‌وه‌کانی تر تا که‌سی وه‌رگێڕ بتوانێت زیره‌کانه‌ خوێنه‌رانی ئه‌و ده‌قه‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندێتییه‌کانی نه‌ته‌وه‌ی به‌رامبه‌ر ئاشنا بکات.

به‌لای زۆرێک له‌ ڕوناکبیرانه‌وه‌، وه‌رگێڕانی ده‌قه‌کان هه‌نگاوه‌ گه‌وره‌که‌ی یه‌کتر ناسینه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو به‌ شێوه‌یه‌کی بابه‌تییانه‌ ئه‌م کاره‌ی وه‌رگێڕان بکرێت به‌ڵام گه‌ر وه‌رگێڕان وه‌ک کاڵایه‌ک سه‌روسه‌ودای له‌گه‌ڵدا بکرێت و ئامانج لێی ته‌نها پڕکردنه‌وه‌ی کتێبخانه‌کان بێت ئه‌وا بێگومان زیانێکی گه‌وره‌ ده‌دات له‌ یه‌کتر ناسینی ڕاسته‌قینه‌ی فه‌رهه‌نگ و کولتوره‌کاندا.

له‌ ئێستادا ژماره‌یه‌کی زۆری ده‌زگاکانی چاپ و په‌خش کردن هه‌ن و هه‌ر یه‌که‌شیان هێنده‌ی له‌ توانایدا بێت به‌رهه‌می وه‌رگێڕدراویان هه‌ن، به‌ڵام پرسیاره‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ له‌وه‌دایه‌ ئایا پێداچوونه‌وه‌ به‌ ده‌قێکی وه‌گێڕدراودا ده‌که‌ن؟ ئه‌گه‌ر ده‌یکه‌ن پێوانه‌کانی ئه‌و پێداچوونه‌وه‌یه‌ چین؟ یان هه‌ر ته‌نها ناوی که‌سی وه‌رگێڕ به‌سه‌ بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی ده‌قه‌ وه‌رگێڕدراوه‌که‌؟

ئایا مه‌رجه‌ که‌سی وه‌رگێڕ شاعیر یان نوسه‌ر بێت تا بتوانێت ده‌قێکی بیانی وه‌ربگێڕێت؟

کام وه‌رگێڕانه‌ سه‌رکه‌وتووه، ئایا ئه‌وه‌ی‌ له‌ زمانی خودی نوسه‌ره‌که‌وه‌ وه‌رده‌گێڕدرێت یان ئه‌وه‌ی له‌ ده‌قێکی پێشتر ورگێڕدراوه‌وه‌ وه‌رده‌گێڕدرێت بۆ زمانی کوردی؟

کامه‌یان بۆ خوێنه‌ری کورد گرنگتره و چێژی زیاتری لێوه‌رده‌گرێت‌، وه‌رگێڕانی ده‌قێک یان به‌ کوردی کردنی ده‌قێك؟

ئایا له‌ پرۆسه‌ی وه‌رگێڕاندا ئه‌وه‌ دروسته‌ بگوترێت وه‌گێڕان به‌ ده‌ستکارییه‌وه‌، یان وه‌رگێڕان به‌ کورتکردنه‌وه‌وه‌، یان وه‌رگێڕان به‌ داڕشتنه‌وه‌؟

ئایا نه‌بوونی زمانێکی ستانده‌ری کوردی زیانی له‌ ژانری وه‌گێڕان داوه‌؟

بۆچی ده‌قی وه‌رگێڕدراومان بۆ کوردی زۆرن و به‌ڵام ده‌قی وه‌رگێڕدراوی کوردی بۆ زمانه‌کانی تر که‌من؟

(سه‌ڵاحەدین بایه‌زیدی) نوسه‌ر و وه‌رگێڕ له‌ به‌رنامه‌ی ( ژیان له‌ فه‌رهه‌نگدا) وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ و پرسیار و سه‌رنجه‌کانی ئێوه‌ی ئازیزیش ده‌داته‌وه‌:

لە دەنگی ئەمریکاوە گوێ لە بەرنامەکە بگرە

ململانێی نووسەران لەگەڵ دەزگاکانی چاپ لە کوردستان

ئا: شۆڕش محەمەد

ڕۆژانە بەر مشتومڕو گلەیی زۆرێک لە نووسەران دەکەوین کە بەرامبەر دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە هەڵی دەڕێژن.

لەم ڕاپۆرتەدا تیشک دەخەینە سەر کێشە و گرفتەکانی نووسەرانی کورد لەگەڵ دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە.

سەلاحەدین بایەزیدی (وەرگێڕ)

پڕفرۆشبوونی کتێبێک، نیشانەی ئەوە نییە ئەو کتێبە بێ کەموکوڕییە

*كێشەكانی چاپ و بڵاوكردنەوەی كتێب لە كوردستان و بەتایبەتی لە شاری سلێمانی لە چیدا دەبیننەوە؟ 

- چاپی کتێب لە کوردستان بۆ هەندێک کەس زۆر ئاسان و بۆ هەندێک کەسیش زۆر ئەستەمە. لە ڕوانگەی منەوە، هۆکاری ئەو ناکۆکییە بەر لە هەموو شتێک دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی بەڕێوەبردن و کارکردنی ناوەندەکانی چاپ و بڵاوکردنەوە لە کوردستان. دەتوانم بڵێم پێوانەی زۆربەی هەرە زۆری ئەو ناوەندانە بۆ بڵاوکردنەوەی کتێبێک، تاکەکەسی و سەلیقەییە و لە سەر بنەمایەکی زانستی و ستراتیژی نییە. بەڕێوەبەرانی ئەو ناوەندانە یان ئەوەتا لە کەسانی نووسەر و ئەدیب پێک دێن و هەتا کتێبی خۆیان و دەوروبەریان لەوێ بێ، ناپڕژێنە سەر کتێبی ئەوانی تر، یان ئەوەتا لە کەسانی بازرگانی ئەم بوارە پێک دێ کە ئەوانیش بە گوێرەی بازاڕ هەڵسوکەوت دەکەن نەک بە گوێرەی دەق. کەسێک کە بیەوێ کتێبێک چاپ بکا، دەکەوێتە نێوان بەرداشی ئەم دوو هەڵسوکەوتەوە. لە وڵاتانی ئەوروپا ئەستەمە بزانی وەشانخانەیەک سەر بە چ کەس یان گرووپێکە، چونکە بە گوێرەی کۆمەڵێک ستاندار کار دەکەن، بەڵام لە کوردستان بە پێچەوانەوە، تەنانەت کەسێک لە بواری نووسین و وەرگێڕانیشەوە کار نەکا، دەزانێ کەس یان کەسانی پشت ئەم دەزگایانە کێن و ئەوەش بە ڕوونی پێمان دەڵێ کە ئەو دەزگایانە قۆرخ کراون و هەر دەزگایەش کۆمەڵێک دەوروبەری تایبەت بە خۆی هەیە. 

*تا چەند دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە خاوەن ستراتیژ و بەرنامەیەكی دروستی كاركردنن لە چاپكردنی كتێبی نووسەراندا؟ تا چەند لایەنی هاوڕێیەتی ڕۆڵی هەیە لە بڵاوكردنەوەی كتێبدا؟ 

- دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە، ستراتیژی و بەرنامەیەکی ئەوتۆیان نییە. بەرنامەی دەزگا حکومییەکان پەیوەندی بەو بودجەیەوە هەیە کە لە لایەن حکومەتەوە بۆی دیاری دەکرێ و هی ناوەندە سەربەخۆکانیش زیاتر پەیوەندی بە بازاڕەوە هەیە. یانی بازار و خوێنەری کتێبە کە بەرنامەی ئەو ناوەندانە دەست نیشان دەکا، هەتا کاتێکیش بازاڕ ئەوان بە دووی خۆیدا ڕابکێشێ، مەحاڵە بتوانی باس لە بوونی ستراتیژییەکی دیاریکراو بکەی. ئەگەر بازار و پێوانەی تیراژ، بەرنامەی کاری ناوەندێک دیاری بکا، ئەوە ناوەندە زیاتر چەندایەتی چاپ، زۆری و بۆری و ڕێکوردی بۆ گرنگ دەبێ تا چۆنایەتی و ناوەڕۆک. پڕفرۆشبوونی کتێبێک، نیشانەی ئەوە نییە ئەو کتێبە بێ کەموکوڕییە. پڕفرۆشترین کتێبەکان بگرە لە ئەوروپا لەوانەیە ڕێبەرنامەکان و کۆمەڵێک کتێبی هاوشێوە بن، لە کوردستان تەنانەت ناوەندە جدییەکانیش دەکەونە داوی ڕێژەی خوێنەر و تیڕاژەوە. 

*زۆرێك باس لە پشتگوێخستنی هەندێك نووسەر دەكەن لەلایەن دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە بەو بیانووەی كە نووسەری ناسراو نیین، زیاتر بایەخ بە نووسەرە دیارەكان دەدەن؟ ئایا ئەم پێوەرە بۆ هەڵسەنگاندنی نووسین دروستە؟

- بە داخەوە وایە و بێگومان پێوەرێکی هەڵەیە. دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە زۆر بێ منەتن لەوەی کەسێک کتێبێک لە لای ئەوان چاپ بکا. چونکە یان کارمەندەکانیان نووسەر و وەرگێڕن و دەتوانن لە ماوەی ساڵێکدا ئەو ژمارە کتێبە چاپ بکەن کە گەرەکیانە، یا ئەوەتا کۆمەڵێک نووسەری ناسراو هەن و دەتوانن کات و ناکات بۆشایی بازاڕی پێ پڕ بکەنەوە. ناو و ناوبانگ، نەک تەنیا نووسەر و وەرگێڕەکانی لای خۆمانی کردۆتە قوربانی، بەڵکوو نووسەرە دەرەکییەکانیش بەو دەرد بردووە. ئەگەر بتەوێ کتێبێکی وەرگێڕدراو لای ناوەندێک چاپ بکەی، سەرەتا بە دوای ئەوەدا وێڵ دەبن کە بزانن نووسەرەکەی ناسراوە یان نا. پێوەری ناسراوبوونیش، بەداخەوە ناسراوبوونێتی لە نێو کۆمەڵگای فەرهەنگیی فارس و عەڕەبدا. بە هۆی ئەوەی ئێمە زیاتر لە ڕێگەی زمانی فارسی و عەڕەبیەوە، نووسەرانی و ئەدەبیاتی دونیامان ناسیوە، ئەگەر کەسێک لای خوێنەری ئەوان ناسراو نەبێ، بە لای ئێمەشەوە گرنگ نییە. لە کوردستان، زۆر ناوەندی چاپ هەیە لە ماوەی ساڵێکدا سێ چوار کتێبی نووسەر یان وەرگێڕێکی ناسراو چاپ دەکا، بەڵام کە نۆرە دەگاتە کەسێکی نەناسراو، ئەو ناوەندە، بوودجەی لێ دەبڕێ، پەڵپ و بیانوو دێنێتەوە و بێ ئەوەی کتێبەکەت بخوێنێتەوە، دەتخاتە نێو پڕۆسەیەکی بیرۆکراتی تاقەتپڕووکێنەوە.

سەرچاوە:

گۆڤاری ڕۆژی سلێمانی، ژمارە ٢٣، نیسانی ٢٠١٤.

سه‌لاحەدین بایه‌زیدی بۆ میلله‌ت: من تازه‌ترین ڕۆمانه‌ فه‌ره‌نسییه‌کان وه‌رده‌گێڕم

سازدانی: میلله‌ت / ئه‌ده‌ب و هونه‌ر

سه‌لاحەدین بایه‌زیدی وه‌رگێڕێکی کورده‌، که‌ له‌ فه‌ره‌نسییه‌وه‌ بۆ کوردی وه‌رده‌گێڕێت و نیشته‌جێی سویسرایه‌. ئه‌و سێ ڕۆمانی ئاگۆتا کریستۆفی کردووه‌ به‌ کوردی که‌ سێیینه‌یه‌که‌. هه‌روه‌ها ڕۆمانی "وڵاتێک بۆ مردن"ـی عه‌بدوڵڵا تایع. تازه‌ترین وه‌رگێڕانی بریتییه‌ له‌ ڕۆمانی "نه‌وه‌که‌ی میسیۆ لین" که‌ هیی فیلیپ کلۆودێله‌. بۆیه‌ "میلله‌ت" به‌ پێویستی زانی ئه‌م گفتوگۆیه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌نجام بدات.

میللەت پرێس: سەرەتا باسێکی ئەوەمان بۆ بکە، کە چۆن لەگەڵ فیلیپ کلۆودێل و ڕۆمانی "نەوەکەی مسیۆ لین"ـدا ئاشنا بوویت؟

فیلیپ کلۆودێل لە ئەدەبیاتی ئەمڕۆی فەرەنسادا ناوێکی ئاشنایە و بە حوکمی ئەوەی من بە گشتی ئۆگری ئەدەبیاتی مۆدێڕنی فەرەنسام، زیاتر هەوڵ دەدەم بە دوای ئەو کتێبانەدا بچم کە ئەم ساڵانەی دوایی نووسراون، بەدەگمەن وا هەیە دەست بۆ کتێبی کۆن یان ئەدەبیاتی کلاسیک بەرم مەگەر لەلایەن وەشانخانەیەکەوە پێشنیارم پێ بکرێ، بۆیەش بڕیارم دا کتێبێکی کلۆودێل بە کوردی وەربگێڕم. سەرەتا ڕۆمانی "ڕۆحە خۆڵەمێشییەکان"م لێ خوێندەوە و لەبەر ئەوەی بە لامەوە زۆر سەرنج ڕاکێش بوو، بیرم لە وەرگێڕانی کردەوە، چەند لاپەڕەیەکم لێ وەرگێڕابوو کە بەهەڵکەوت خاتوونێک ڕۆمانێکی تری ئەو نووسەرەی پێ ناساندم و هانی دام بیخوێنمەوە. بەمجۆرە بڕیارم دا سەرەتا "نەوەکەی میسیۆ لین" وەربگێڕمە کوردی. هەرچەند لە کوردستاندا ناساندنی نووسەر و کتێبی نوێ ڕیسکە، بەڵام خۆشبەختانە کتێبفرۆشی غەزەلنووس پێشوازی لە کتێبەکە کرد. بەداخەوە پڕۆسەی وەرگێڕان لە کوردستان بە گشتی لە ژێر کاریگەریی کۆمەڵگەی فەرهەنگیی فارس یان عەڕەب دایە و نووسەرێکی ئەوروپی کە لە لایەن ئەوانەوە ناسراو نەبێ و کتێبەکانی وەرنەگێڕدرابن، بۆ وەشانخانەکانی کوردستانیش نامۆیە و بە ئاسانی خۆی لە قەرە نادەن. بۆ نموونە کە ڕۆمانەکانی ئاگۆتا کریستۆفم وەرگێڕایە سەر زمانی کوردی لەگەڵ یەک دوو ناوەندی چاپ لە کوردستان قسەم کرد، چونکە ناوی نووسەرەکەیان نەبیستبوو، تەنانەت بێ ئەوەی چاوێکی پێدا بخشێنن یان تێبینییەکیان لەسەر وەرگێڕانەکە هەبێ، ڕەتیان کردەوە. یانی مامەڵەکردن لەگەڵ ناو و پشتگوێخستنی دەق نەک هەر نووسەرانی کورد، بەڵکوو نووسەرانی بیانیشی گرتۆتەوە.

میللەت پرێس: ئەو تایبەتمەندییانە چین کە ڕۆمانی "نەوەکەی مسیۆ لین" لە ڕۆمانێکی دیکە جیا دەکاتەوە و وای لە تۆ کرد بە پێویستی بزانیت وەری بگێڕێت؟

زمانی شاعیرانەوە و گێڕانەوەی ساکاری ڕۆمانەکە هاندەری سەرەکیم بوون. جگە لەوەش زۆر زوو توانیم پەیوەندییەکی ڕۆحی لەگەڵ ڕۆمانەکە ببەستم، وەک پەنابەرێکی سیاسی خۆم لە زۆر شوێنی ڕۆمانەکە دەدیتەوە و هەستم کرد خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە بۆ خوێنەری کورد بێ سوود نابێ، بەتایبەت کە ئێمەش وەک کورد چەندین دەیەیە بە هۆی جەنگ، ماڵوێرانی، نائارامی و هێرشی داگیرکەران لەگەڵ دیاردەی کۆچی نائاساییدا ڕووبەڕووین. بەسەرهاتی میسیۆ لین بەسەرهاتی هەزاران پەناخوازی لاو و پیری کوردە، بە هۆی ئەوەی شوێن لە ڕۆمانەکەدا غایبە، خوێنەر ڕاحەتتر دەتوانێ زێد و نیشتیمانی خۆی لەو شوێنانەدا وێنا بکا. زۆر خاڵی هاوبەش لە نێوان وڵاتی میسیۆ لین کە دەبێ ڤییەتنام بێ لەگەڵ کوردستان بەدی دەکرێن، هەروەها چارەنووسی میسیۆ لین کە ناچار دەبێ لەو تەمەنەدا نیشتمانی خۆی جێ بهێڵێ و ڕوو بکاتە تاراوگە، ئێستاشی لەگەڵ بێ، چارەنووسی دەیان هەزار کوردە. 

 میللەت پرێس: کلۆودێل خۆی دەرهێنەری سینەماشە، بە بۆچوونی تۆ کە وەرگێڕی ڕۆمانەکەی، پێت وایە دیدێکی سینەمایی بەسەر ڕۆمانەکەدا زاڵ بێت؟

بەڵێ، ڕۆمانەکە پڕە لە دیمەنی سینەمایی و فلاشبەک. وەک ئاماژەتان پێکرد کلۆودێل خۆی دەرهێنەرە و تا ئێستا سێ سیناریۆنامە و چوار فیلمی درێژی بەرهەم هێناوە کە بریتین لە: دەمێکی درێژە تۆم خۆش دەوێ، هەموو خۆرەکان، پێش زستان و مناڵێتییەک. کە ڕۆمانی "نەوەکەی میسیۆ لین"یش دەخوێنیتەوە، هەست دەکەی سەیری فیلمێکی سینەمایی دەکەی و ئەوەش وا دەکا لە خوێندنەوەی جاڕز نەبی. ئەم دیمەنانە بە تایبەت لە وەسفی سرووشت و ڕووداوەکانی دەوروبەردا پتر خۆی دەنوێنێ. فیلمێکە کە دەبێ لە پای دابنیشی و چاوەڕوانی کۆتاییەکەی بی. چونکە لە چەند دیمەنی دواییدا کلیلی ڕووداوەکانت پێ دەدا. 

میللەت پرێس: تۆ کەسێکی چالاکی و لەم ساڵانەی دواییدا بەردەوام کتێبی تازەت هەبووە. دەتوانیت پێمان بڵێیت پرۆژەی داهاتووت چییە؟

ئێستا خەریکی وەرگێڕانی ڕۆمانێکی رۆمەن گاریم و ئەوەندەی من ئاگادار بم ئەمە دەبێتە یەکەم ڕۆمانی وەرگێڕدراوی ئەو نووسەرە ناسراوەی فەرەنسا بە کوردی. یەکێکە لە ڕۆمانە بەناوبانگەکانی کە بە نازناوی ئەمیل ئاژار نووسیویەتی.

ژێدەر:
http://www.milletpress.com/art/post_detail.php?id=1069

سه‌لاح بایه‌زیدی:ئه‌سپه‌کان ته‌نها که‌ره‌سته‌یه‌کن بۆ بژینی ژیانی ڕۆژانه‌ی‌ کۆڵبه‌ره‌کان

وتوێژێک لەگەڵ دەنگی ئەمریکا

 
 ساڵەهایه‌ له‌ سه‌ر سنوره‌کانی ئێران به‌ تاێبه‌تی له‌ ناوچه‌ کوردنشینه‌کان هێزه‌کانی ئێرانی ده‌ستیان نه‌پاراستووە چ له‌ کوشتنی هاووڵاتیه‌ کۆڵبه‌ره‌کان وه‌ یاخود وڵاخ و چارواکانیان، له‌ هه‌ندێ له‌ میدیاکاندا واهاتووه‌ له‌ ماوه‌ی ٧ مانگی ڕابووردا ٨٠٠ ئه‌سپ کوژراوون!

 
ڕۆژنامه‌وان سه‌لاح بایه‌زیدی له‌ هه‌ڤپه‌ێڤینێکی ڕاسته‌وخۆدا له‌سه‌ر ڕادیۆ/ ته‌لڤزیۆنی به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مریکا ده‌ڵێت هه‌ر وه‌کوو هه‌موومان ده‌زانین له‌سه‌ر ئه‌و سنورانه‌ دیارده‌ی کاسبکاری کۆڵبه‌ری له‌مێژه‌ هه‌یه‌ و کۆماری ئیسلامی ئێران ده‌یه‌وێ وه‌ک به‌ربه‌ره‌کانیه‌تی له‌گه‌ڵ قاچاغچیه‌تی یان به‌ربه‌ره‌کانی له‌گه‌ڵ نه‌هاتنی کاڵای قاچاغ له‌ وڵاتانێکی دیکه‌وه‌ بۆڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان بەناوی بکات، به‌ڵام وه‌ک هه‌موومان ده‌زانین دیارده‌یه‌کی ئابوری و سیاسیه‌ که‌ له‌ بێکاری و هه‌ڵاواردنی ئابوری له‌و ناوچانه‌ و نه‌بوونی ژێرخانی ئابوری و نه‌بوونی سه‌رمایه‌گوزاری له‌ به‌شه‌ جیاجیاکانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ. کاک سه‌لاح ده‌شڵێت ئه‌وه‌ ڕێگاچاره‌ نییه‌ بۆ بنبڕکردنی ئه‌و دیارده‌یه‌.

لە ڕادیۆ ئەمریکاوە گوێ لە بەرنامەکە بگرە

ئەڵتاش.. ئۆردوگا تۆقێنەرەکە | وتوێژ لەگەڵ هەفتەنامەی ئاوێنە

ئا: ئاوێنه‌

ئه‌ڵتاش، ناوی ئه‌و ئۆردوگا تۆقێنه‌ره‌یه‌ كه‌ به‌عس بۆ كورده‌ ئاواره‌كانی كوردستانی رۆژهه‌ڵاتی ساز كردو ماوه‌ی بیست ساڵ له‌نێو ئه‌و ئۆردوگا ته‌لبه‌ندكراوه‌ لماوییه‌ی بیابانی رۆمادیدا توندی كردن.

ئه‌م خه‌لَكه‌ كه‌ نزیكه‌ی په‌نجا هه‌زار كه‌س ده‌بوون، زێدی ڕه‌سه‌نی خۆیان ده‌كه‌وته‌ پشتێنه‌یه‌كی باریكی سه‌ر سنووره‌وه‌ به‌دیووی ئێراندا كه‌ "كرماشان و قه‌سری شیرین و جوانڕۆ و سه‌رپێلی زه‌هاو" ده‌گرێته‌وه‌. ئه‌م خه‌ڵكه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی ئێران و عێراقدا له‌به‌ر چه‌ندین هۆكاری جیاواز ئاواره‌ و په‌ڕیوه‌ی خاكی عێراق بوون و حكومه‌تی به‌عسیش له‌ساڵی 1982دا هه‌موویانی كۆكرده‌وه‌ و له‌بیابانی ئه‌ڵتاش "له‌دووری 160 كیلۆمه‌تر له‌به‌غداو نزیك سنووری ئۆرده‌ن" به‌ته‌لی دڕكاوی ئۆردوگاكه‌ی ته‌لبه‌ند كردن، كه‌ وه‌ك دوڕگه‌یه‌ك وابوو له‌بیابانێكی وشك هه‌ڵاتووی عه‌ره‌بنشیندا.

"سه‌لاحه‌دینی بایه‌زیدی" كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كورده‌ چالاكانه‌ی به‌دوای روخانی سه‌دامدا ڕووی كردووته‌ ئه‌ڵتاش و ساڵێكی ژیانی له‌و ئۆردوگایه‌دا به‌سه‌ر بردووه‌، ده‌ڵێت "له‌ئه‌ڵتاشدا، ژیان تیا تا دوا سنوور سه‌خت و دژوار بوو، خانووه‌كانی ئه‌م ئۆردوگایه‌ گڵ و تاریك و بچكۆلانه‌ و داته‌پیو بوون، خه‌ڵكه‌كه‌ی سیمایان برسی، منداڵه‌كانی چڵكن و چڵمن، كچه‌كانیشی ده‌تووت له‌دۆزه‌خدان كه‌ گه‌وره‌ترین رێژه‌ی خۆسووتاندنی ژنانی تیا بوو به‌به‌راورد به‌رێژه‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی".

بایه‌زیدی ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌م ئۆردوگایه‌ زۆر له‌ئۆردوگای فه‌له‌ستینی نشینه‌كانی كه‌رتی رۆژئاواو باریكه‌ی غه‌زه‌ و به‌یروت داماوتر و تراژیدیتر بووه‌، سه‌رباری ئه‌وه‌ش له‌ڕووی هه‌ڵكه‌وته‌ی جوگرافیشه‌وه‌ ئه‌م په‌نابه‌رانه‌ خزێنرابوونه‌ ناوچه‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت نه‌ك گیای تیا سه‌وز نابێت، به‌ڵكو دڕك و داڵیشی تیا ناڕوێت.

بایه‌زیدی باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ له‌لایه‌ن رێكخراوه‌ مرۆڤدۆسته‌كانی وه‌ك خاچی سوور و كۆمیساریای بالای په‌نابه‌رانه‌وه‌ كۆمه‌ك و به‌خێو ده‌كران. هه‌روه‌ها وه‌ختی خۆی كه‌ براونه‌ته‌ ئه‌وێ، ئیتر بۆیان نه‌بووه‌ به‌بێ مۆڵه‌تی رێپێدراو له‌لایه‌ن ئیستیخباراتی عێراقه‌وه‌ له‌ئۆردوگاكه‌ بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌حاڵی چوونه‌ ده‌ره‌وه‌شیاندا بۆیان نه‌بووه‌ سه‌ردانی كوردستان بكه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ كوردستانیش له‌ژێر ده‌ستی رژێمی عێراقدا بوو، به‌ڵكوو چوونه‌ ده‌ره‌وه‌كه‌یان ته‌نها له‌سنووری رۆمادیدا بوو. ئه‌و ده‌ڵێت "تراژیدیایه‌كی تری ئه‌و خه‌ڵكه‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌ به‌شێك له‌م كوردانه‌ سه‌ر به‌ئاینزای ئه‌هلی هه‌ق بوون و له‌و چوارده‌وره‌ عه‌ره‌به‌ سوننه‌نشینه‌دا وه‌ك كافر سه‌یر ده‌كران".

ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ به‌وپه‌ڕی ناله‌بارییه‌وه‌ تا ڕووخانی رژێمی سه‌دام به‌رده‌وام بوو، به‌دوای هه‌ره‌سهێنانی ئه‌و رژێمه‌شدا زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان به‌دوای ژینێكی مرۆیانه‌تردا وێڵ بوون و ڕوویان كرده‌ كوردستان یان سنووری ئه‌رده‌ن، به‌ڵام هێشتا ژماره‌یه‌كی كه‌میشیان به‌هۆی ده‌ستكورتی و نائومێدییانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌جێنه‌كردنه‌وه‌یان له‌كوردستان و داڵده‌نه‌دانیان له‌ئه‌رده‌ندا به‌ناچار له‌ئه‌ڵتاشدا مانه‌وه‌.

بایه‌زیدی باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ چاره‌نووسی ئه‌وانه‌ی ئه‌ڵتاشیان به‌جێهێشت و ئه‌و رێژه‌ كه‌مه‌شی كه‌ له‌وێدا مانه‌وه‌، چاره‌نووسێكی غه‌مه‌نگێزو تراژیدیی بووه‌، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی ئۆردوگاكه‌یان به‌جێهێشت و ڕوویانكرده‌ كوردستان یان سنووری ئه‌رده‌ن، تا ئێستاش له‌چه‌ندین كێشه‌و گرفتی گه‌وره‌دا ده‌ژین، ئه‌وانه‌شی كه‌ ماونه‌ته‌وه‌ تا ئێستا له‌ئۆردوگاكه‌دا و نزیكه‌ی 70 تا 100 خێزان ده‌بن، رووبه‌ڕووی چاره‌نووسێكی تراژیدیانه‌تر بوونه‌ته‌وه‌و ده‌ڵێت "ئه‌وانه‌ به‌شێكیان بوونه‌ قوربانی گروپه‌ تیرۆریسته‌كان، به‌شێكی زۆر كه‌میشیان بوونه‌ هاوكاری گرووپه‌ توندڕه‌وه‌كان و چوونه‌ پاڵ تیرۆریستان".

بایه‌زیدی ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڵكشانی كاری توند و تیژی و په‌ره‌سه‌ندنی هێز و توانای گرووپه‌ توندڕه‌وه‌ عه‌ره‌به‌ سوننه‌كان له‌ناو رۆمادی و ده‌وروبه‌ریدا، چه‌ندین جار هێرشیان كردووه‌ته‌ سه‌ر ئۆردوگاكه‌ و له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كورد بوون یان به‌تۆمه‌تی په‌یوه‌ندیكردن به‌ئه‌مه‌ریكییه‌كانه‌وه‌ گه‌نجه‌كانیان رفاندووه‌، ئه‌و ده‌ڵێت "یه‌كێك له‌هاوڕێ نزیكه‌كانم كه‌ ناوی شاهۆی عه‌باسی بوو له‌زانكۆی رۆمادی ده‌یخوێند له‌و كاته‌دا رفێندراو دوای چه‌ند رۆژێك ته‌رمه‌كه‌ی به‌سه‌ربڕدراوی دۆزرایه‌وه‌".

هه‌روه‌ها بایه‌زیدی ته‌ئكید له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ "كاره‌ساتی كورده‌ په‌نابه‌ره‌كانی ئه‌ڵتاش كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ بوو، به‌ڵام وه‌ك پێویست له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێم و حیزبه‌ كوردییه‌كانی ئێرانیشه‌وه‌ گرنگی و بایه‌خی پێنه‌درا، هه‌رچه‌نده‌ تا ئێستاش ئه‌م كاره‌ساته‌ی ئه‌وان هه‌ر به‌رده‌وامه‌ چونكه‌ له‌په‌رته‌وازه‌ییدا به‌هه‌ژاری و نائومێدی ده‌ژین و وه‌ك په‌نابه‌ری سیاسیش دان به‌مافه‌كانیاندا نه‌نراوه‌".

ژێدەر:

ئاوێنه‌، ژماره‌ (36)، سێشه‌ممه‌، 12/9/2006، لاپه‌ڕه‌ 6

لاوانی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات له‌ سایه‌ی حكومه‌تی كوردستاندا له‌ ڕه‌وشی خۆیان نیگه‌رانن

 وتوێژی ڕۆژنامه‌ی هاوبیر له‌گه‌ڵ من و چه‌ند گه‌نجێكی تر
''له‌یه‌كه‌م هاتنمدا به‌زیندان و هه‌ڕه‌شه‌ پێشوازیم لێكرا''

هاوبیر: له‌كه‌یه‌وه هاتوونه‌ته باشوری كوردستان، هۆی چییه و چۆن گوزه‌ران ده‌كه‌ن؟ 
سه‌لاحه‌دین بایه‌زیدی: نزیكه‌ی هه‌شت ساڵه له‌ باشوری كوردستان ده‌ژیم، له‌م ماوه‌یه‌دا هه‌م ژیانی سه‌ربازی ژیاوم و هه‌م ژیانی مه‌ده‌نی. به‌هۆی تێكه‌ڵبوونم به‌ سیاسه‌ت و كاری ڕێكخستنیه‌وه ناچار بووم ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان به‌جێ بهێڵم و له‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ لێره‌شم، زۆرتر سه‌رقاڵی كاری ڕۆژنامه‌نوسی و چاپه‌مه‌نی بووم.

هاوبیر: ئایا پێتان وا نییه له‌لایه‌ن حكومه‌تی كوردییه‌وه پشتگوێ خراون؟ هۆی چییه؟ ئایا ئێران ده‌ستی هه‌یه؟ 
سەلاحەدین بایەزیدی: نه‌ ته‌نیا پشتگوێ خراوین، بگره زۆرجار كۆسپ و ئاسته‌نگیشمان بۆ دروست كراوه. به‌داخه‌وه ئه‌و پشتگوێخستنه‌ش زیاتر ڕووبه‌رووی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌بێته‌وه كه موعارزی ئێرانن و له‌ دژی ئه‌و ڕژێمه خه‌باتیان كردووه. له‌و ناوه‌دا گومانی تێدا نییه كه هاوكێشه سیاسییه‌كان له‌به‌ر‌چاو ده‌گیرێن و ئه‌مه‌ش به‌ر له‌ هه‌موو شتێ به‌ زیانی ئێمه ده‌شكێته‌وه. له‌ یاسای ئێره‌ به‌ ڕه‌سمی وه‌ک ''ئێرانی'' مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، واته له‌ وڵاتێكی تره‌وه په‌نامان هێناوه بۆ هه‌رێمی كوردستان و هه‌ر به‌ پێی ئه‌م پێناسه‌یه بێت ده‌بوایه وه‌ک په‌نابه‌رێک هه‌ندێک مافی بنچینه‌ییمان هه‌بوایه یان لانیكه‌م به‌مجۆره‌ی ئێستا بێنه‌ و به‌ره‌یان پێ نه‌كردایه‌ین. چونكه‌ هه‌ر مرۆڤێک ئازاده له‌ كوێ بیه‌وێ بژی، من پێم خۆشە له‌ كوردستان بژیم، ئێستا كه‌ ئه‌وان پێیان خۆش نییه ئەوە شتێكی تره.

هاوبیر: فشارتان له‌ سه‌ره‌ له‌لایه‌ن ئاسایش و حكومه‌ت؟
سەلاحەدین بایەزیدی: به‌ڵێ، له‌ یه‌كه‌م هاتنمدا به‌ زیندان و هه‌ڕه‌شه‌ پێشوازیم لێكرا. براده‌رێ له‌ ئاسایش به‌سه‌ریدا گوڕاندم ''تۆ پێویسته بدرێیته‌وه به‌ ئێران، ئێره جێگه‌ی تۆ نییه'' نازانم تاوانم چی بوو جگه‌ له‌ خه‌بات و دڵسۆزی بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌م. له‌ كاتێكدا كه من له‌ زیندانی ئێراق و توركیاشدا ماومه‌ته‌وه، به‌ڵام هه‌رگیز وه‌ک زیندانی ئێره هه‌ڵسوكه‌وتم له‌گه‌ڵ نه‌كرا. تا ئێستا ده‌یان جار سه‌ردانی ئاسایشم كردووه، به‌داخه‌وه په‌نابه‌رییان پێ نه‌داوم. نازانم هۆكاره‌كه‌ی چییه، به‌ڵام به‌ته‌ئكید له‌ هه‌ر وڵاتێكی تر بوومایه، تا ئێستا مافی نیشته‌جێبوونم پێ درابوو. بێ ئه‌و مافه كه‌ مافێكی سه‌ره‌كییه هیج شتێكت پێ ناكرێت. نه‌ ده‌توانی بژی، نه‌ ده‌توانی كار بكه‌ی.

هاوبیر: حزبه كوردییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات چۆن سه‌یرتان ده‌كه‌ن، ئێوه تێڕوانینتان چییه بۆیان؟ چۆن ده‌ڕواننه دابه‌شبوونه‌كانی ئه‌مدواییه؟
سەلاحەدین بایەزیدی: نه‌ حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات كاریان زۆر به‌سه‌ر ئێمه‌وه‌یه و نه‌ ئێمه به‌ ئه‌وان. هه‌ر یه‌كه‌مان وه‌ک كه‌و سه‌رمان له‌ به‌فر ناوه بۆ ئه‌وه‌ی یه‌كتر نه‌بینین. ئه‌و حزبانه به‌داخه‌وه له‌ كۆمه‌ڵگە دابڕاون و ئێستا له‌ قه‌یرانێكی ڕێكخراوه‌ییدا ده‌ژین، دابه‌شبوونیشیان به‌ر له‌ هه‌ر شتێ ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ قه‌یرانی ناوخۆییان و ئه‌و مۆدیله حزبییه‌ی كاری پێده‌كه‌ن، هۆكاری ده‌ره‌كیشی هه‌یه، به‌ڵام هێنده‌ی هۆكاره ناوخۆییه‌كان به‌هێز نییه.

هاوبیر: هه‌ڕه‌شه‌ی ئیتلاعات و فشاره‌كانیان؟
سەلاحەدین بایەزیدی: تا ئێستا به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن ئیتلاعاته‌وه فشارم نه‌خراوه‌ته سه‌ر. به‌ڵام هه‌ر ناو و بوونی ئیتلاعات و ئێران بۆ خۆی فشاره.

هاوبیر: حه‌ز ده‌كه‌ن له‌ ڕۆژهه‌ڵات وه‌ک حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌زموونی ئێره دووباره بێته‌وه؟
سەلاحەدین بایەزیدی: هه‌رگیز پێم خۆش نییه، هه‌ر چه‌ند پێم وانییه به‌و شێوه‌یه‌ی ئێره دووباره بێته‌وه چونكه بارودۆخه‌كان جیاوازن.

هاوبیر: ئایا ئه‌و گه‌نده‌ڵییانه‌ی كه لێره هه‌یه، پێتان وا نییه له‌ ئیداره‌ی ڕۆژ‌هه‌ڵاتیش دووباره بێته‌وه له‌ ئه‌گه‌ری ئازادی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان؟
سەلاحەدین بایەزیدی: سیسته‌می سیاسی و ئیداری ئێره‌، مۆدێلی ئیده‌ئالی حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاته، لەبەر ئه‌وه‌ی سه‌رجه‌م حزبه كوردییه‌كانی هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان له‌سه‌ر یه‌ک پێكهاته‌ی سیاسی بونیاد نراون، ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتیان به‌ده‌ست بێت، هیچ جیاوازییه‌كیان له‌گه‌ڵ یه‌ک نابێت. به‌تایبه‌ت حزبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان كه له‌ باوه‌شی حزبه‌كانی باشوور دان و ئه‌م كلتوره كاریگه‌ری له‌سه‌ر داناون.

هاوبیر: پێتان باشه بگه‌ڕێنه‌وه بۆ ڕۆژهه‌ڵات یان بمێننه‌وه یان ده‌ربچن بۆ هه‌نده‌ران؟
سەلاحەدین بایەزیدی: هه‌ر كه‌سێكی تر له‌ بری من بوایه ڕێگه‌ی گه‌ڕانه‌وه بۆ ئێرانی هه‌ڵده‌بژارد به‌حوكمی ئه‌و هه‌موو گوشاره‌ی دێته سه‌ر ڕێم، خوێشم زۆر جار بیرم له‌وه كردۆته‌وه، به‌ڵام پردی گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ هه‌تاهه‌تایه ڕوخاندووه، چونكه ئێران به‌ گه‌وره‌ترین و سه‌ره‌كیترین دوژمنی كورد ده‌زانم. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نه‌ ئه‌مڕۆ و نه‌ سبه‌ی ئاره‌زوو ناكه‌م له‌ كوردستان بژیم، ژیان له‌ كوردستان خه‌ونه‌كانمی به‌راوه‌ژوو كرد و نامه‌وێ له‌وه زیاتر بوونی خۆمم به‌رچاو بكه‌وێت، بۆیه ئه‌گه‌ر بچوكترین ده‌رفه‌تی ده‌رچوون بۆ هه‌نده‌رانم بۆ بره‌خسێت، به‌وپه‌ڕی خۆشییه‌وه نیشتمان جێده‌هێڵم. ئه‌وه‌ی من له‌ نیشتمانی خۆم و له‌ ده‌ستی هاوڕه‌گه‌زه‌كانم چێشتوومه، زامێكه و به‌ هیچ ساڕ‌ێژ نابێت.

شایه‌نی باسه به‌پێی هه‌واڵێكی سایتی www.4rojhelat.org ناوبراو له‌ژێر ئه‌و فشارانه‌دا ناچار بووه كوردستان به‌جێ بهێڵێ به‌‌ره‌و هه‌نده‌ران.