۱۳۹۷/۱۰/۱۸

سان سالڤادۆر


پیتەر بیکسێل
وەرگێڕانی: سەلاحەدین بایەزیدی


پیاوەکە قەڵەم جافێکی بۆ خۆی کڕیبوو.
پاش ئەوەی چەندان جار واژۆکەی لەسەر لاپەڕەیەک کێشایەوە، ئینجا پیتی یەکەمی ناوەکەی و ناونیشانی ماڵەکەی و چەند هێڵێکی پێلدار، لاپەڕەیەکی دیکەی دەست دایە، بە سەرنجەوە قەدی کرد و نووسی: "ئێرەکانە بۆ من زۆر ساردە"، ئەوسا: "دەڕۆمە ئەمریکای باشوور"، پاشان ڕاوەستا، سەری قەڵەم جافەکەی گرت، چاوێکی بە کاغەزەکەدا خشاند و بینی مەرەکەبەکە وشک دەبێتەوە و ڕەنگەکەی تۆختر دەبێ (لە نووسەمەنییەکە دڵنیایان کردبووەوە کە مەرەکەبەکە ڕەش دەبێ)، ئینجا قەڵەمەکەی دەست دایەوە و لە بنەوە ناوی خۆی نووسی: پۆول.
پاشان هەروا لە جێی خۆی دانیشت.
قەدەرێک دواتر، ڕۆژنامەکانی سەر مێزەکەی کۆ کردەوە، هەلی قواستەوە و چاوێکی بە بەرنامەکانی سینەمادا خشاند، بیری لە چەند شتێکی لاوەکی کردەوە، تەپڵەکەکەی لە سووچێک دانا، لاپەڕەی هێڵە پێلدارەکانی دڕاند، مەرەکەبی قەڵەمەکەی بەتاڵ و پڕ کردەوە. بۆ ڕۆیشتنە سینەما، ئیتر زۆر درەنگ ببوو.
ڕاهێنانی کۆرسی کڵێسە تاکوو کاتژمێر نۆ درێژە دەخایەنێ، کاتژمێر نۆ و نیو هیلدێگارد دەگەڕێتەوە ماڵێ. ئەو چاوەڕوانی هیلدێگارد بوو. بە درێژایی ئەم ماوەیەش، دەنگی مۆسێقا لە ڕادیۆوە دەهات. ڕادیۆکەی کوژاندەوە.
لەسەر مێزەکە، لە نێوەڕاستی مێزەکە، ئێستا لاپەڕە لۆچکراوەکە بەدی دەکرا، لەسەری بە خەتێکی شینی مەیلەوڕەش ناوەکەی، پۆول نووسرابوو.
هەروەها لەسەری نووسرابوو: "ئێرەکانە بۆ من زۆر ساردە."
کەواتە هیلدێگارد کاتژمێر نۆ و نیو دەگەڕێتەوە. ئێستا کاتژمێر نۆیە. یادداشتەکەی دەخوێنێتەوە، ڕادەچڵەکێ، بە دڵنیاییەوە بڕوا بەم چیرۆکەی ئەمریکای باشوور ناکا، سەرەڕای ئەمەش، کراسەکانی نێو دۆڵابەکە دەژمێرێ، هەرچی بێ دەبێ شتێک ڕووی دابێ.
هیلدێگارد تەلەفۆن بۆ "شێرەکە" دەکا.
"شێرەکە" ڕۆژانی چوارشەممە داخراوە.
بزەی دێتێ و ناهومێد دەبێ و لەوانەیە، دۆخەکە پەسند بکا.
چەند جارێک پرچی سەر ڕووخساری لا دەدا، قامکی براتووتەی دەستی چەپی بە لاجانگی ڕاست و ئینجا لاجانگی چەپ دادێنێ، پاشان هێدی هێدی دوگمەکانی چاکەتەکەی دەکاتەوە.
ئەوسا، هەروا بە دانیشتنەوە، پیاوەکە لە خۆی پرسی دەتوانێ نامە بۆ کێ بنووسێ، جارێکی تر ڕێنماییەکانی شێوازی بەکارهێنانی قەڵەمەکەی خوێندەوە… بە هێمنی بۆ لای ڕاست بای دەن… هەروەها دەقە فەڕەنسییەکەشی خوێندەوە، دەقە ئینگلیزییەکەی لەگەڵ ئەڵمانییەکەدا بەراورد کرد، دیسان چاوێکی بە لاپەڕەکەیدا خشاندەوە، بیری لە دارخورماکان کردەوە، بیری لە هیلدێگارد کردەوە.
هەروا دانیشتبوو.
کاتژمێر نۆ و نیویش هیلدێگارد گەڕایەوە و پرسی:
"منداڵەکان خەوتوون؟"
ئەوسا پرچی سەر ڕووخساری لا دا.

۱۳۹۷/۱۰/۱۶

قورسایی رازەکان


جێمس چینی

تەواوکردنی رۆمانە پێنجینەییە ناسکەکەی قورسایی رازەکان دڵخۆشیان کردبووم، ئەو رۆمانە هەم دیاری کەسێکی ئازیز و هەم وەرگێڕانێکی جوانی بۆ کرابوو، هەر لە ژوورەکەی خۆمدا بووم و بیرم لەو شێوازی تەکنیکە سەرسورهێنەرەی ئاکی شیمازاکی دەکردەوە کە چتۆ توانیویەتی ئەو رۆمانە وا دابڕێژێت.
ئەوەم لا ببووە پرسیار کە لای خودی نوسەر جەوهەری ئەو رووداوە چییە کە وا لە پێنج گۆشەنیگای جیاوازەوە گێڕدراویەتەوە، لەو خەیاڵانە بووم کە ناگەهان شیمازاکی هاتە ژوورەکەم، وەک ئەوەی چاوەڕوانی بووبم بەو هاتنەی سەرسام نەبووم و خێرهاتنم کرد و لەسەر کورسییەک لە نزیکمەوە دانیشت و یەکەم شتێک کە پێیم گوت ئەوەبوو کە ماوەیەکی کەم بەر لە هاتنی وی مۆراکامی لام بوو، دڵتەنگ بوو بەوەی نەلوایە زووتر بێت و بە دیداری مۆراکامی بگات، هەر زووش ئەوەی لەبیر خۆی بردەوە و لێمی پرسی:
ـ قورسایی رازەکانت تەواو کرد؟
ـ بەڵێ، دەمێکە تەواوم کردووە و هێشتا چەندین تێبینیم لەسەری لا گەڵاڵەیە، ئەوەی زۆر لام گرنگە بیزانم ئەوەیە چ شتێک ئەو رووداوەی لات وا بە بایەخ کردووە کە لە پێنج گۆشەنیگایەوە بۆمانی بگێڕیتەوە؟
ـ مەبەست هەر تاکە رووداوێک نییە، هەر وەک چۆن لە رۆمانگەلێک کارەکتەرێک دەکرێتە چەقی باسەکان، لێرەدا رووداوێک چەقی هەموو باسەکانە.
ـ جەنابی هۆریبت وەک درندە وێناکردووە و هەموو خراپەکاری و کاردانەوە خراپەکانت خستوەتە ملی ئەو، لە کاتێکدا هەر لە رۆمانەکەدا چەندین رووداوی هاوشێوە هەن، وەک نموونە جگە لە یوکیۆ کە منداڵی ناشەرعی هۆریبە ماریکۆ و تاکاهاشیش منداڵی ناشەرعین، باوکە ناشەرعییەکەی ماریکۆ کە قەشەیەکە بە چاک وێنات کردووە؟
ـ وانیە.. باوکی ماریکۆ بە چاک نیشان نەدراوە، راستە بە خەمی کچە ناشەرعییەکەیەوە بووە، بەڵام ئەوە باشی جەنابی قەشە نیشان نادات، جەنابی هۆریبیش بۆ یوکیۆی کوڕە ناشەرعییەکەی باشە، بەڵام هەر بە کەسێکی چەپەڵەم نیشان داوە و ئەوم لە جێگای هەموواندا دادگایی کردووە و دواجار بە مەرگیش سزام داوە...
ـ پێنج کەس رووداوەکان دەگێڕنەوە، زۆرینە باسی چەپەڵییەکانی هۆریب دەکەن بە تایبەت لە تسوباکی و هۆتاروودا کەچی مافی بەرگری لەخۆکردنت نەداوەتە هۆریب، نەدەکرا یەکێک لە بەرگەکان ئەو گێڕەرەوە بوایە؟
ـ وەک گوتم ئەوە زیاتر دادگایی هۆریبە، تۆ چەپەڵییەکانی و ئەو کاریگەرییانە بەسەر هەمووانەوە ببینە کە چەندین ساڵ دوای مردنیشی هێشتا کاریگەری بەسەر تاکەکانەوە هەبووە. یوکیۆ و یووکیکۆ لە نائاگا خوشک و برای یەکتربوون و کەچی کەوتبوونە داوی خۆشەویستی یەکترەوە تا ساتی مردنیشیان هەر بەو ئازارەوە ناخی خۆیان دەخواردەوە. ماریکۆ شەرمەزاری جەنابی تاکاهاشی هاوسەری بوو و بەهۆیەوە بەردەوام لە ئازارێکی ویژدانی قول دەژیا، تاکاهاشی لە پێناو ماریکۆ وازی لە میراتگری بنەماڵەکەی هێنا کەچی بە داوی کرێتییەکانی هۆریبەوە ئاڵا و تا ئەوەی چەندین ساڵێکیشی لە جەنگ و دیلێتیدا بەسەر برد، پێت وایە کەسێک کە ژیانی ئەو هەموو مرۆڤەی گرفتار کردبێت شایەن بەوەیە رێگای قسەکردنی پێ بدرێت؟
ـ هاوڕاتم، تۆ چاکتر رووداوەکانت نیشان داوە و هەر خۆشت سزای هۆریبت داوە.
ـ دروستە.
ـ ئاکی خانم، پرسیارێکی ورد و مافی وەڵامنەداوەنەشت پێ دەدەم، ئایا تۆ بە بنەچە کۆریایی؟
ـ ئەم تێبینییە لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە؟
ـ تۆ ببینە لە بەرگی سێیەمدا کە تسووبامە، ماریکۆ و پێشتریش دایکی باسی کوشتارگەکەی ساڵی 1923ی کۆریاییەکان دەکەن کە ژاپۆنییەکان دوای بومەلەرزەکەی ئەوساڵە دژی کۆریاییەکان ئەنجامییان دا، تۆ هاوشێوەی ئازاری ویژدانی تاوانەکانی هۆریب بۆ کارەکتەرەکانیان، بەوەش ئازارت داون کە بنەچە کۆریایین و بەڵام تا مردن نەیانوێراوە دەری ببڕن.. ئایا لێرەدا ویستوتە تاوانەکانی گەلی ژاپۆنمان نیشان بدەی؟ تۆ لە کاتێکدا ئەو کوشتارگەیەی دەستی ژاپۆنییەکان دەگێڕیتەوە کەچی لە گێڕانەوەی مەرگەساتی بۆمبارانی ئەتۆمی ئەمریکا لە هیرۆشیما و ناگاساکی خۆت دەبوری؟
ـ من ئازاری مرۆڤایەتم گواستۆتەوە نەوەک ئازاری کۆریاییەکان، دواجار هەموومان مرۆڤین و لە خۆشی و ناخۆشییدا هاوبەشین، هیچ گرنگ نییە من بە بنەچە کۆریایی بم یاخود ژاپۆنی، ئەوەی کە دەبینی ئەوەیە هەستم بە ئازارەکانی ئەوانی دیکە کردووە و هیچی دیکە. خۆ لە تسووباکیشدا کاتێک یووکیکۆ بەسەر کارەساتی ناگاساکییدا دەگەڕێتەوە رووداوەکانم نیشان داون..
ـ دروست دەڵێن خانم، راستی ئەوەت لێ ناشارمەوە زۆر سەرسامی شێوازی نوسینی ئەو پێنجینەیەم، گێڕانەوەی هەمان رووداو لە پێنج گۆشەنیگای جیاواز و بە دیدی پێنج کارەکتەری جیاواز، ئەوە سەلیقە و هونەرکارییەکی زۆری دەوێ..
ـ ترسم هەبوو نەتوانم شتێکی نوێ لەو رۆمانانەدا بگێڕمەوە، وام دانا ئەگەر زیادەیەکم بۆ گێڕانەوەکان نەبی با هەوڵ بدەم بە رێگایەکی نوێ بیانگێڕمەوە.
بە پێکەنینەوە پێیم گوت بە دڵنیاییەوه لەوەشدا سەرکەونتنت بەدەست هێناوە.
بەو پێداهەڵدانەم دڵخۆش بوو و بەوەش کە گوتم نیازم وایە پێنجینەی دووەمی بەناوی (لەنێو دڵی یامۆتۆ) ـدا بخوێنمەوە.
هەستا و پیاسەیەکی ناو ژوور و کتێبخانەکەمی کرد، منیش خەریکی رێکخستنەوەی سەر مێزەکەی خوێندنەوە بووم، کەمێک پاشتر هاتەوە لام و هەردوو رۆمانی (کۆتەڵی رۆژ) و (نرکەی چیاکە) ـی لەسەر مێزەکەم دانا و گوتی : ئەگەر بەڵێنم پێ بدەی بیانخوێنیتەوە ئەوا منیش بەڵێنت پێ دەدەم نوسەرەکانیان بانگهێشتی ژوورەکەت بکەم.
ئەو پێشنیارە گەشاندمییەوە و بێ یەک و دوو بەڵێنم پێی دا بە زووترین کات بیان خوێنمەوە.
دوای ئەو رێککەوتنەی نێوانمان داوای ئەوەی لێ کردم کە مۆڵەتی ئەوەی پێ بدەم لە ژوورەکەمدا بمێنێتەوه، منیش ئاسایی رێگام پێ دا و چوو لە دووری منەوە لەسەر کورسییەک دانیشت و دەستی بە نوسینی بەرگی کۆتایی پێنجینەی سێبەری کەرتەشی کرد و منیش هەر لەسەر مێزەکەی بەردەمم رۆمانی زۆڵەکەی ئیستانبووڵم راکێشایە لای خۆم و لاپەڕەکانیم لێک کردەوە و دەستم بە خوێندنەوەی کرد....

۱۳۹۷/۱۰/۰۷

کامووی ئیسرائیلی کۆچی دوایی کرد


عاموس عۆز ناسراو بە "کامووی ئیسرائیلی"، ئەمڕۆ هەینی لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. 

کچی ئەم نووسەرە بەناوبانگەی جیهان، فانیا عۆز لە هەژماری تایبەتیی خۆی لە تویتێر هەواڵی کۆچی دوایی باوکی ڕاگەیاندووە. 

عاموس عۆز، نووسەرێکی چەپ و ئاشتیخوازی ئیسرائیلی و لایەنگری مافی فەلەستینییەکان بوو.

ناوبراو، ٤ی مەی ١٩٣٩ لە باکووری ڕۆژهەڵاتی یورشەلیم لەدایک بوو. لە نێو ژینگەیەکی مامناوەند و ڕۆشنبیر گەورە بووە. باوکی پسپۆڕی ئەدەبیاتی بێگانە و عیبری بووە و دایکیشی مامۆستای ئەدەبیات و مێژووی قۆناغی دواناوەندیی بووە.

عۆز کە نووسەری کۆمەڵێک ڕۆمان و هەروەها چیرۆکی بیۆگرافییە وەک "چیرۆکی خۆشەویستی و تاریکی"، چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیی و لەوانە "خەڵاتی کافکا"ی وەرگرتووە. لە فەڕەنساش، ساڵی ١٩٨٨ خەڵاتی فێمینای بۆ "قوتووی ڕەش" پێ بەخشراوە.

۱۳۹۷/۰۹/۱۴

لین، کات


ئاگۆتا کریستۆف
لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی
  
کەسایەتییەکان
لین، تەمەن دوانزە ساڵ
مارک، تەمەن بیست و دوو ساڵ

لین، تەمەن بیست و دوو ساڵ
مارک، تەمەن سی و دوو ساڵ

دیالۆگی هەر دوو بەشەکە دەکرێ ناوبڕیان بکەوێتە ناو یان دەنگی جۆراوجۆریان بخرێتە پاڵ: بۆ نموونە چلوورەفرۆشێکی دەستگێڕ هاوار بکا: "چلوورەی بە وانیل، چلوورەی بە شۆکۆڵات!"، ئۆرگ ژەنێک، هات و هاوار، قیژە و گریانی منداڵان و تاد.

بەشی یەکەم: باغی گشتی. مارک لەسەر کورسییەک دانیشتووە. لین بە هەڵاتن نزیک دەبێتەوە.

لین (بە دەنگێکی بەرز) :  تا بەیانی، ڤالەنتین! (لە کن مارک ڕادەوەستێ.) مارک؟ ئەوە خەمباری؟ 

۱۳۹۷/۰۸/۱۶

نیکۆلا ماتیۆ بەرەوەی خەڵاتی گۆنکووری ٢٠١٨


ئەمڕۆ چوارشەممە، نووسەر نیکۆلا ماتیۆ بەنرخترین خەڵاتی ئەدەبیی ئەدەبیاتی فەڕەنسی زمانی بۆ ڕۆمانی "منداڵەکانیان پاش ئەوان" (چاپی ئاکت سوود) پێ بەخشرا. 

"منداڵەکانیان پاش ئەوان" ڕۆمانێکی فێرکارییە سەبارەت بە ژیانی مێرمنداڵان کە ئاواتەکانیان لە چاخی بەجیهانیبووندا ون کردووە و نازانن چ بکەن. نووسەر، پۆرترێتی کوڕیژگەیەکی جاڕز لە هاوینی ساڵانی نەوەدەکان لە ڕۆژهەڵاتی فەڕەنسا دەخاتە بەر چاوان. 

ئەمە دووهەمین ڕۆمانی ئەم نووسەرە تەمەن چل ساڵەی فەڕەنسایە. 

نیکۆلا ماتیۆ، پاش ڕاگەیاندنی ناوی لە لایەن ئەکادیمیای ئەدەبیی گۆنکوورەوە لە وەڵامی پرسیارێکی "لۆفیگارۆ" سەبارەت بەوەی ئایا بیرتان لەوە دەکردەوە خەڵاتەکە وەربگرن، گوتی: "هەموو ڕۆژێ کە ڕیشم دەتاشی بیرم لێ نەدەکردەوە. بەڵام ددانی پێدا دەنێم کە بەڵێ، ئەم دواییانە بیرم لێ دەکردەوە. بەڵام خۆ خەڵاتی گۆنکوور هەموو شتێک نییە. ئیشی من نووسینە نەک خەڵات بردنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا دڵخۆشم کە خەڵاتەکە بە من بەخشراوە." 

پار ئێریک ڤووییار بە هۆی ڕۆمانی "خشتەی کار" ئەم خەڵاتەی وەرگرتبوو.

۱۳۹۷/۰۸/۰۲

لەگەڵ پڕۆفیسۆر "ئەمیری حەسەنپوور"


-دەربارەی كورد و ئەندێشەی چەپ-
 
شوان ئەحمەد

تا ئەم ساڵانەی دوایش، خوێنەرانی ئێمە هەر ئەوەندە پڕۆفیسۆر دكتۆر ئەمیر حەسەنپووریان دەناسی كە ڕۆشنبیرێكی گەورەو دیاری وەك مامۆستا مەسعوود محەمەدی بەهەشتی، لەكۆتایی ساڵانی حەفتاكانی سەدەی ڕابردوودا، كتێبێكی لەسەر نوسیبوو (بۆ ئەمیری حەسەنپوور لەهەر كوێیەك بێت)، جگە لەوە بۆ كەمێكی كەم نەبێت بۆ زۆرینە، هەم بەرهەمەكانی و هەم خۆی و هەم شوێن و مەكانی بزربوو.
هاوڕێیەكی ئازیزم كەسەرەتای ساڵانی 2000 گەیشتە وڵاتی كەنەداو ئێستا خوێندكاری دكتۆرایەو لە زانكۆكانی ئەوێدا فەلسەفە دەخوێنێ‌، بۆی باس كردم كەسەروەختێ‌ بۆ یەكەمجار لە (تۆرنتۆ) چاوی بە (ئەمیری حەسەنپوور) كەوتووە، وتی لەوەدابووم: (توند دەستی بگرم و پڕ بەدەم هاواربكەم و بەمەسعوود محەمەد و خەڵك و خوای باشووری كوردستان بڵێم: ئەو پیاوەی چارەكە سەدەیەكە بەدوایدا وێڵن و شوێن و مەكانی بەڵەد نین، ئەوەتا لێرەیەو دۆزیومەتەوە).
ئەڵبەت ئەمیری حەسەنپوور (1943-2017) بۆ چەپ و ماركسیستەكانی كوردستان، ناوێكی گەورەو گرنگەو بۆ كەسانێكی دیكەش زمانناس و ئەکادیمیست و لێکۆڵیارێکی ورد و پڕ بەرهەم بووە.
لای خۆمەوە جگە لەو كتێبەی مامۆستا مەسعوود محەمەدی بەهەشتی، چەند شتێكی زۆر كەمم لەبەرهەمەكانی و لەبارەیەوە خوێندۆتەوە. لەژمارە (28-29) مانگی ئابی 2018 گۆڤاری (كوردستان دیبلۆماتیك)دا، لاپەڕە 333 بۆ 343 برای بەڕێز كاک سەڵاحەدین بایەزیدی وەرگێڕ، دەقی گفتوگۆیەكی خۆی لەگەڵ پڕۆفیسۆر (د. ئەمیری حەسەنپوور)دا بڵاوكردۆتەوەو پێدەچێت دەساڵێك بەر لەدنیا دەرچوونی ناوبراو، لەگەڵیدا سازی دابێت.
گفتوگۆکە جگە لەپێشەكیەكی كورت كەناساندنی كار و بەرهەمە ئەكادیمیەكانی ئەمیری حەسەنپوورە لەگەڵ (د. شەهرەزاد كۆجاب)ی هاوكار و هاوسەری، تەرخانە بۆ قسەكردن لەپرسێكی گرنگ و هەنووكەیی كەئەویش پرسی (كورد و ئەندێشەی چەپ)ە.
گفتوگۆكە هەرچەندە كورت و سنوردارە، بەڵام خوێنەر هەر لەسەرەتاوە هەست بەگرنگی و بایەخی قسەكانی پڕۆفیسۆر دەكات، سەبارەت بەڕۆڵ و ئەندێشەی چەپ و چەپگەرایی لەكوردستان بەگشتی و لەباشور و باكور و ڕۆژهەڵاتی كوردستان بەتایبەتی.
بۆ من ئەم گفتوگۆیە گەلێك ڕاو سەرنجی وردو بەجێی تێدابوو، هەر ئەمەش وام لێدەكات لێرەبەدوا، بەدوای نوسین و كتێب و لێكچەرەكانیدا بگەڕێم و بەوردی بیانخوێنمەوە.
ئەمیری حەسەنپوور بەدیدێكی ڕەخنەگرانەوە، قسە لەسەر بزاوتە چەپڕەوەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان و باشوور و باكووری كوردستان دەكات. ئەوەی باكور زۆر بەكورتی و ئەوەی باشور و ڕۆژهەڵاتیش، بەنەفەسێكی كەمێك درێژتر.
سەبارەت بەڕەوتی چەپ لەتوركیا و كورستانی ئەوێ‌، بەمجۆرە دەدوێت: (لەتوركیا ساڵانی 1960 و 1970 زۆر ڕێكخراوی كۆمۆنستی پەیدابوون كەزۆربەیان، لەكۆدەتاكەی ساڵی 1980دا سەركوتكران. ئەوەی بەرگەی گرت و گەشەی كرد پارتی كرێكارانی كوردستان- پ.ك.ك- بوو. ئەو ڕێكخراوە ڕێبازی خۆی وەك سۆسیالیزم ناساند، وەلێ‌ لەسەرەتاوە كردەوەو بەرنامەكەی ناتەبایی زۆری، لەگەڵ بەرنامە و ڕێبازی كۆمۆنستی هەبوو. دواتریش دەستی لەسۆسیالیزم هەڵگرت).
دەرهەق بەكوردستانی عێراقیش بەمجۆرە قسە لەسەر كۆمەڵە دەكات و دەڵێت: (لەكوردستانی عێراق كۆمەڵەی ماركسی- لینینی، لەساڵانی 1970 ڕێبازی كۆمۆنستی ڕەچاوكرد، وەلێ‌ بەتێگەیشتنێكی زۆر ساكار و ڕوكەشانە. لەباتی ئەوەی مێژووی كوردستان و ناوچەكە بەرەو ئاسۆیەكی نوێ‌ بەرێت، لەچوارچێوەی كوردایەتی سونەتیدا سەری لێشێواو لەبری ئەوەی ببێتە حیزبێكی كۆمۆنیست، ڕۆیشتە ژێر ئاڵای ڕێبازێكی سانتریست و خێرا خێرا بەرەو دواوە ڕۆیشت و بوو بەكۆمەڵەی ڕەنجدەران و دواتر لەیەكیەتی نیشمانیدا توایەوە).
لەبەر ڕۆشنایی ئەم لێكدانەوە و شیكاریەی ئەمیری حەسەنپووردا، پێموایە ئەوانەی لێرەو لەوێ‌ ساڵانێكە (بەتایبەت لەدوای ڕاپەڕینی بەهاری 1991 تا بەئەمڕۆ دەگات)، ڕەخنە لەڕەفتار و بەرنامە و سیاسەتەكانی یەكیەتی نیشتمانی كوردستان دەگرن، پێویستە لەڕەخنەگرتنەکانیاندا دوورتر بڕۆن و بچنەوە سەربنەچەی كێشەكە كەڕێكخراوی كۆمەڵەی ڕەنجدەرانەو بزانن، چۆن چۆنی ئەو ڕێكخراوە ماركسی- لینینیە، بوو بەو هێزەی حاشا لەهەموو دروشم و ئایدیا و خەون و بەڵێنەكانی سەرەتای خۆی بكات و بەدرێژایی چارەكەسەدەیەك لەحوكمڕانی كردنی باشوری كوردستان لەگەڵ هێزێكی وەك پارتیدا، لەهەڵپەی خۆ دەوڵەمەندكردنی ناشەرعی و پاوانخوازی زیاتر و قوتدانی كۆمەڵگەی مەدەنی و كۆنترۆڵكردنی تەواوی سەرچاوە داریی و ئابووریەكان دابێت بۆخۆی و دەیان گروهی مافیایی لەساو پەنایدا قووت ببنەوەو بگات بەوەی ڕەنجدەرانی بیرو بازوی دوێنێ‌، ببنە سەرمایەدار و ملیاردێر و خاوەن كۆمپانیا گەورەكانی ئەمڕۆ. لەبارەی ڕۆژهەڵاتیشەوە بەمجۆرە ڕای خۆی بەیان دەكات: (كۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتێكشانی كوردستانی ئێران، بەپێچەوانەی كۆمەڵەی كوردستانی عێراقەوە، لەسەرتاوە وەك ڕێكخراوێكی ماركسی- لینینی دانەمەزرا. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا وەك كۆمەڵەی كوردستانی عێراق، ڕێبازی زۆربەی دامەزرێنەرانی ماركسی- لینینی بوو. گەر كۆمەڵەی كوردستانی عێراق لەئاكامی شكستی بزوتنەوەی چەكداری سەری هەڵهێنابێت، ئەوا كۆمەڵەی ئێران بەرهەمی شۆڕشی 1979 گەلانی ئێران بوو لەدژی ڕژێمی پاشایەتی. بەڵام لەكردەوەدا كۆمەڵەی ئێران، بۆڕی كۆمەڵە عێراقی دایەوە.. لەكاتێكدا كۆمەڵەی كوردستانی عێراق بەقسە دژی فیودالیزم بوو، كۆمەڵەی ئێران بەدامەزراندانی یەكیەتی جوتیاران و دابەشكردنی زەوی، بەرەنگاری نیزامی دەربەگایەتی بووەوە. هەروەها لەپرۆژەی بەشداری ژنان لەخەباتدا، كۆمەڵەی ئێران لەپێشتر بوو. بەڵام گیروگرفتی هەردوولایان لەڕێبازدابوو- لەتیۆری و ئیدیۆلۆژیدا بوو.. زۆربەیان بەهەست و بەخواست ماركسی- لینینی بوون، تاڕادەیەكیش ماوی، وەلێ‌ لەڕێبازی سیاسی و ئێدیۆلۆژیدا، نەماركسی بوون ‌و نەلینینی و نەماوی).
ئەم قسانەی ئەمیری حەسەنپوور وەك بیرمەندێكی چەپ، ئیدیعاو لاف لێدانی تەواوی ئەو بەناو سیاسیانەی كورد لەماوەی ئەم چل ساڵەی ڕابردودادا دەخاتە ژێر پرسیارەوە كەسەردەمانێك خۆیان بەماركسی بوونەوە باداوەو مۆری هەڤاڵ و هاوڕێیەكی زەحمەت كێش و ڕەنجدەریان لە خۆیان داوە.
لەوەڵامی پرسیارێكی دیكەدا، توندتر دێتە سەر ڕەخنەبارانكردنی حیزبە كوردستانیەكان و جەوهەر و ماهیەتی ڕاستەقینەیان ئاشكرا دەكات و دەڵێت: (حیزبە كوردستانیەكان لەكێشەی پەیوەندی نێوان مەسەلەی جوتیاری و مەسەلەی نەتەوەییدا، سیاسەتێكی تەواو ناسیۆنالیستیان هەبووە و هەوڵیانداوە، جوتیاران بكەن بە لەشكری كوردایەتی و هیچ جوتیارێك نزیكی خەباتی چینایەتی لەدژی دەرەبەگی كورد نەكەوێت. ڕێباز ڕێبازی ئاشتی چینایەتی بووە. دروشمی- زەوی بۆ ئەوكەسەی دەی كێڵێت-، هەرگیز لەبەرنامەی حیزبە ناسیۆنالیستەكاندا، پێش ئیسڵاحی زەراعی عێراق و ئێران، گەڵاڵە نەکرا).
لەوانەش گرنگتر قسەكردنیەتی لەسەر شۆڕشی ئەیلول و دەڵێت: (ئەوەی پێی دەڵێن شۆڕشی ئەیلول- 1961-، شۆڕش نەبوو، بەڵكو وەك ناڕەزایەتی دەرەبەگی كورد دەستی پێكردو ڕۆشنبیر و چالاكی سیاسی و پارتیش دوای كەوت. پارتی لەناوچە ڕزگار كراوەكاندا هەوڵیان نەدەدا بۆ ڕزگاریی جوتیاران، بەپێچەوانەوە نیزامی عەشیرەتگەرایی و درەبەگایەتیان لەژێر ئاڵای كوردایەتیدا بوژاندەوە. لە ئێرانیش ئیسڵاحی زەراعی حیزبی دیموكراتی غافڵگیركرد. لێرەش بەشێك لەئاغەواتی كورد، ئاڵای كوردایەتیان هەڵكردو حیزبی دیموكرات بەرەو پیریان چوو. واتە هیچ كام لەو دوو حیزبە نەیانتوانی ئیسڵاحی زەراعی، ئاكام و گرنگییە سیاسیەكەی، بەشێوەیەكی قوڵ و بەرین و شۆڕشگێڕانە- بە بەرژەوەندی جوتیاری چەوساوە- لێی بكۆڵنەوە و لێكی بدەنەوە).
وردكردنەوەی ئەو مێژووە ناشیرینە بەمجۆرە، بواری ئەوەمان دەداتێ‌ سەرچاوەی كێشەو قەیرانەكانی ئەمڕۆ، باشتر ببینین. یەكێكیش لەو سەرچاوانەی دەتوانێت دەسگیرۆیمان بكات، بۆ تێگەیشتن لە ماهیەتی ئەو هێزانەی لەكوردستاندا حوكمڕانن و خۆیان بەهێزی شۆڕشگێڕ و ڕەنجدەرانی بیر و بازوو دەزانن و مێژووی خەبات و ڕابردوویان بەپیرۆز لەقەڵەم دەدەن، بیرو بۆچون و ڕەخنە و خوێندنەوەكانی ئەمیری حەسەنپوورە بۆ ئەو مێژووە.
 
(ئەم بابەتە ئەمڕۆ ٢٤ – ١٠ – ٢٠١٨ لەژمارە ١٧٨٠ هەفتەنامەی هاوڵاتی دا بڵاو بۆتەوە).

۱۳۹۷/۰۷/۳۰

دەربارەی ڕۆمانی قورسایی ڕازەکان نووسینی «ئـاکی شـیــمازاکی»



ناساندنی کتێبی «ڕۆمانی قورسایی ڕازەکان» نووسینی «ئـاکی شـیــمازاکی»

 ناسنامه‌ی کتێب: «ڕۆمانی قورسایی ڕازەکان»؛ نووسینی ئـاکی شـیــمازاکی؛ وه‌رگێڕ: سەلاحەدین بایەزیدی؛ چاپ: یەکەم  ٢٠١٨؛ وەشانخانە: غەزەلنووس

کارۆ حسێن

ژیان پـڕە لـە ڕووداو و بەسەرهاتـی سەرنجڕاکێش، نووسەرانیش بەتێکەڵکردنـی خەیاڵ و پاشخانێکـی مەعریفیەوە هەندێک لەم ڕووداوانە  دەنـووسنەوە و دەیگەیەنن بـە خوێنەران، بەڵام کاتێک دەقـێک بـەو مەبەستە دەنووسرێت یان دواتـر لەسەری دەنـووسـرێت ڕۆمـان یـان چیرۆک، ئـەوە نـابێت تەنهـا گێڕانـەوەی چیرۆکـێکـی ڕووت بێت بەڵـکـو دەبێت نـووسـەر چـەنـد بنەمایەک جێبەجـێ بکات لەنـووسیندا و گـرینگی بـە زمان و چنین و شێوازی گێرانەوەش بدات و بەرپرسیاربێت لـەتەواوی نـووسـراوەکـەی. یـەکـێک لـەو ڕۆمانانەی تـازە کەوتوەتـە کتیبخانەکانەوە، ڕۆمانـی (قــورســایــی ڕازەکــان)ە کـە ناوەنـدی غـەزەلـنـووس چـاپ و بڵاوی کردۆتەوە.  کـە دەکرێت نـاوی بنێین شـاکـار و خـوێندنەوە و هەڵوێستەمان لـەسـەری هـەبێت.

 ئەم ڕۆمانە لە نووسینی خانمە نووسەری ژاپۆنی (ئـاکی شـیــمازاکی)یە و لە فەڕەنسییەوە (سەلاحەدین بایەزیدی) کـردوویـە بەکوردی.

 ڕۆمانەکـە پێکدێت لـە پێنج بەش، کە بەڕای ئێمە ئاساییە لەهەر کامەیانەوە دەست پێبکەیت و لـە هەر کامەیانەوە کۆتایـی پـێ بهێنیت، گێڕەرەوەی بەشەکان جیاوازی هەیـە و پەیوەندیان پێکەوە نییە لە گێرانەوەدا، بـەڵـکـو هـەر یەکـەو بـەپێـی زانین  و تێگەیشتنی خۆی ڕووداوەکە دەگێڕێتەوە، بەڵام ئەوەی ئەم ڕۆمانە دەکات بەزنجیرە ئەوەیە کە هیچ گێڕەرەوەیەک گێڕەرەوەی هـەمـوو شـت زان نییە و هـیـچ کامێکیان خـوێنەر نـاگەیەنن بـەتەواوی زانیاریەکان. بـۆیە خـوێنەر دەبێت تـەواوی بەشەکان بخوێنێتەوە بۆئەوەی سەرجەم نهێنی و ڕازەکانی ئەم ڕووداوە بزانێت.

  🔸چیرۆکی ڕۆمانەکە

 مـاریـکـۆ ئەوکچەی لەتەمەنـی ١٥ ساڵیدا خانەی بێسەرپەرشتان بەرەو ماڵێکـی تەنیا و کارکردن لە کۆمپانیایەکـی کەلوپەلـی دەرمانخانە جێدەهیڵێ و دوای ساڵێک توشی بە توشی (جەنابی هـۆریب)ەوە دەبێت. ئەو پیاوەی نـاڕاستگۆیانە لەگەڵیدا مامەڵە دەکـات. لـەکاتێکـدا ئـەو یەکـەم  جـارە کەوتـووەتـە ژێــر کـاریگەری پیاوێکەوە. ڕووداوەکـانـی ڕۆمانەکـە هـاوکاتـە لـەگـەڵ بـۆردوومانـە ئەتۆمییەکەی هـیـروشیما و ناگاساکی لە لایەن ئەمریکاوە، بەڵام خوێنەر تەواوی سەرنجەکانی لەسەر ڕووداوە گـەورەکـەوە دەگوازیتەوە سـەر ڕووداوێـکـی کۆمەڵایەتـی. کـە دەشێت قـوربانیەکانـی لـەچەنـد کەسێک تێپەڕ نـەکـات بـەڵام تراژیدیایەکە پڕ لە تاڵی…

 ئەمـە هێڵـی گشتـی ڕۆمانەکەیە، بەڵام خـوێنەر لەهـەر بەشێکدا بە نهێنی و زانیاری تـازەتـر دەگات. لـەبارەی ڕووداوەکەوە.

 لەو شوێنەی گێڕەرەوەکان دەگەن بە باسکردنی ڕووداوێکـی هـاوبەش نووسەر بەکورتی کۆتایی پـێ هێناوە و لەوشوێنانەشی ڕووداوەکە تاکەکەسین، نـووسەر بواری پێویستـی بە گێڕەرەوەکان داوە ڕووداوەکان بگێڕنەوە. کە ئەمەش وادەکات خـوێنەر هـەمیشە چێژ لە خوێندنەوەی وەربگرێت و بەتامەزرۆییەوە چاوەڕێی زانیاریەکی تازەتر بێت لەبارەی ڕووداوەکانەوە کە لـە گێڕەرەوەکانی تر نەیبیستبێت و بۆ گێڕەرەوەکانی تریش جێگای پرسیار و بیرلێکردنەوە بوونە.

 ١- تـــســـووبـــاکـی

٢- هـــامـــاگــووری

٣- تـــســــــووبــــام

٤- واسوورەناگووسا

٥- هــــــۆتــــــاروو

 لەبارەی ناونیشانی بەشەکانەوە. لەهەر بەشێک مانا و ڕازەکان بۆ خوێنەران ئاشکرا دەبن. کارەکتەری گێڕەرەوەی بـەشەکـە  دەناسیت و جێگەی لە ڕووداوەکان و کاریگەریەکانی ڕووداوەکە لە سەری دەزانیت. وەک وتمان ئەگەرچی بە خویندنەوەی یەک بەشیش سەرەتـا و کـۆتایـی ڕووداوەکە دەزانیت، بـەڵام  بـۆ گەیشتن بـەتەواوی لایەنەشارەوەکان و ڕازەکـانی  پێویستـە سەرجەمیان بخوێنیتەوە، چونکە هیچ گێڕەرەوەیەکیان هەموو شت زان نییە.

  سەرچاوە: ماڵی کتێبی کوردی

۱۳۹۷/۰۷/۲۷

هۆتاروو


هۆتاروو
قورسایی ڕازەکان (٥)
ڕۆمان

ئاکی شیمازاکی
وەرگێڕانی لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

چاپی یەکەم: ٢٠١٨
بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە

واسوورەناگووسا


واسوورەناگووسا
قورسایی ڕازەکان (٤)
ڕۆمان

ئاکی شیمازاکی
وەرگێڕانی لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

چاپی یەکەم: ٢٠١٨
بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە

۱۳۹۷/۰۷/۲۶

تسووبام


تسووبام
قورسایی ڕازەکان (٣)
ڕۆمان

ئاکی شیمازاکی
وەرگێڕانی لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

چاپی یەکەم: ٢٠١٨
بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە

هاماگووری



هاماگووری
قورسایی ڕازەکان (٢)
ڕۆمان

ئاکی شیمازاکی
وەرگێڕانی لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

چاپی یەکەم: ٢٠١٨
بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە

۱۳۹۷/۰۷/۲۵

تسووباکی


تسووباکی
قورسایی ڕازەکان (١)
ڕۆمان

ئاکی شیمازاکی
وەرگێڕانی لە فەڕەنسییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

چاپی یەکەم: ٢٠١٨
بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە

۱۳۹۷/۰۷/۲۴

کوردەکان دەڵێن چی؟


کوردەکان دەڵێن چی؟
قادر عەبدوڵڵا
وەرگێڕانی: سەلاحەدین بایەزیدی
لە بڵاوکراوەکانی دەزگای ئایدیا بۆ فکر و لێکۆڵینەوە
سلێمانی - ٢٠١٨

۱۳۹۷/۰۷/۲۰

وەشانێن ئاریەن-ێ "میرزایێ بچووک" ب کوردی چاپ کرییە


بیانەت
وەرگێر سەلاحەدین بایەزیدی پرتووکا میرزایێ بچووک یانی یەک ژ وان پرتووکێن کو ل جیهانێ ب سەدان زمانان هاتییە وەرگەراندن، ب کوردی وەرگەراندییە. پرتووک ژ هێلا وەشانێن ئاریەنێ ڤە هاتییە چاپکرن.
نڤیسکارێ فرەنسی ئانتوان دو سانت ئێگزۆپێری پرتووکا خوە یا ب ناڤێ میرزایێ بچووک ئانگۆ ب ناڤێ وێ یێ ئۆرژینال Le Petit Prince، بەریا نها ب ٧٥ سالان نڤیساندییە. پرتووک، وەکە یەک ژ وان پرتووکێن ناڤدارترین ئێن جیهانێ تێ ناسکرن. هەتا نها نێزیکی ١٥٠ لب هاتییە فرۆتن کو ب ڤێ هەژمارێ سێیەم پرتووکا ل جیهانێ هەری زێدە هاتییە فرۆتن ە. هەر وەها ژ بۆ زێدەتری ٢٥٠ زمانان هاتییە وەرگەراندن.
یەک ژ وان زمانان ژی کوردی یە. وەرگێر سەلاحەدین بایەزیدیێ پرتووک ژ زمانێ فرانسی وەرگەراندییە ئو وەشانێن ئاریەنێ ژی ژ بۆ خوەندەڤانێن کوردی چاپ کرییە.

چیرۆکەک هم ژ بۆ زارۆکان هم ژی ژ بۆ مەزنان ە

پرتووک د سالا ١٩٤٣ێ دە ب ئینگلیزی و فرانسی هاتییە وەشاندن. هەر چقاس کو وەکە چیرۆکەکە ژ بۆ زارۆکان هاتبە نرخاندن ژی، ژ هێلا گەلەک کەسان ڤە ژی وەکە چیرۆکەکە کو ژ بۆ مەزنان تێ دیتن. هم ب ناڤەرۆک و هم ژی ب هۆناندنا خوە. میرزایێ بچووک هەر دەم ئاکتوالیتەیا خوە پاراستییە.
سانت ئێگزۆپێری، نڤیسکارێ پرتووکێ، کو پیلۆت ە، سالێن ١٩٣٠ی د ئەنجاما قەزایەکێ دە بالەفرا وی دە د ناڤبەرا لیبیا و میسرێ دە دکەڤە. ل چۆلەکێ دووس ێ رۆژان د ناڤا شەرت و مەرجێن گەلەکی خراپ دە دمینە و نامرە. ئەڤ وەکە موجیزەیەکێ تێ دیتن. ل گۆری نرخاندنان، پرتووکا میرزایێ بچووک بەرهەمەکە ئەنجاما ڤێ قەزایێ یە. یانی ل گۆری گۆتنەکە دن، سانت ئێگزۆپێری د چیرۆکا میرزایێ بچووک دە ئەو چەند رۆژێن کو ل چۆلێ بۆراندییە، هۆناندییە.

بەرییا نها ژی ب کوردی هاتییە چاپکرن

پرتووکا میرزایێ بچووک بەرییا نها ژ هێلا وەشانخانەیێن کوردی ڤە هاتبوو چاپکرن. یەک ژ وان وەشانخانەیا ئاڤێستایێ کو ب وەرگەرا فەواز حوسێنی هاتبوو وەشاندن. ئاڤێستایێ ژ بۆ ناڤێ پرتووکێ گۆتنا میرزایێ بچووک تەرجیع کربوو. بەرییا ئاڤێستایێ دیسا ب وەرگەرا فەواز حوسێنی، وەشانخانەیا نوودەمێ ل ئەوروپایێ پرتووک چاپ کربوو. وەشانێن لەتۆ-یێ ب وەرگەرا ئەحمەد یارداک ئو ب ناڤێ شەهزادەیێ بچووک، وەشانخانەیا سنرسزیێ ژی ب وەرگەرا جەلال توورپچوو ئو ب ناڤێ ''پرەنس ێ پچووک" ئەڤ پرتووک چاپ کرنە.
دیسا ئاسۆ عەبدوڵڵا حەسەنزادە ب ناڤێ شازادە چکۆلە ژ بۆ سۆرانی ئۆ ئاسمێنۆ بێوایر ژی ب ناڤێ شازادەۆ قجکەک ژ بۆ زازاکی وەرگەراندییە.

دەربارێ سەلاحەدین بایەزیدی دە

سالا ١٩٨٢یان ل مەهابادێ، ل کوردستانا ئیرانێ ژ دایک بوویە. هەتا نها زێدەیی ٢٠ رۆمان ژ زمانێ فرانسی وەرگەراندییە زاراڤەیێ کورمانجیا ناڤین. وەرگەرێن وی ل کوردستانا ئیرانێ ئو هەرێما کوردستانێ یا عێراقێ هاتنە چاپکرن. ژ سالا ٢٠٠٨ان ڤە ئەو ل سویسرایێ دژی. (ف.د)

۱۳۹۷/۰۷/۱۶

سوڵتانی فیلەکان



سوڵتانی فیلەکان و مێرووە شەلەی ڕیشوور
یاشار کەمال
وەرگێڕانی لە تورکییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی 
چاپی یەکەم: ٢٠١٨

بڵاوکار: ناوەندی غەزەلنووس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە