۱۳۹۴/۰۸/۱۱

هەدەپە لە سوییس زۆرترین ڕێژەی دەنگەکانی بەدەست هێناوە


پارتی دیموکراتیکی گەلان (هەدەپە) لە سوییس پلەی یەکەمی بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی تورکیا دەستەبەر کردووە. 
لە هەڵبژاردنەکانی ئەمجارەدا (یەکشەممە - ١ی نۆڤەمبەر) هەدەپە ڕێژەی ٤٥،٧%ی دەنگەکانی بەدەست هێناوە و بۆتە حزبی یەکەمین. بە دوای هەدەپەشدا ئاکەپە بە ٢٩،١% پلەی دووهەم و جەهەپە بە ١٧،٥% پلەی سێهەم و مەهەپە بە ٥،٦% پلەی چوارەمیان بەدەست هێناوە.
ڕێژەی دەنگەکانی هەدەپە لەچاو هەڵبژاردنەکانی پێشوو (٧ی ژوئەن) کەمیان کردووە. لە هەڵبژاردنەکانی ٧ی ژوئەندا هەدەپە توانیبووی ٤٧،٥%ی ڕێژەی دەنگەکان بەدەست بێنێ. 
٤١،٧٣٣ هاووڵاتیی تورکیا لە سوییس، لە شارەکانی زوریخ، ژنێڤ و بێرن دەنگیان داوە و ڕێژەی دەنگدان ٤٤،٧٥% بووە.
لە کۆی ٤١.٧٣٣ دەنگدا هەدەپە ١٨.٨٦٧ دەنگی بەدەست هێناوە. 
حزبێکی دیکەی کوردیش بە لیستی سەربەخۆ بەشداری هەڵبژاردنەکانی تورکیای کردبوو کە لە سوییس ٦٥ دەنگی بەدەست هێناوە.

بێجگە لە سوییس، هەدەپە لە وڵاتانی بریتانیا، فینلاند، ئیتالیا، ژاپۆن، کەنەدا، پۆلۆنیا، تایلەند و ئۆکرانیاش توانیویەتی زۆرترین ڕێژەی دەنگەکان بەدەست بێنێ. 


۱۳۹۴/۰۸/۰۸

گاڤا کوو ماسی تی دبن ب سۆرانی دەرکەت


دیارنامە
رۆمانا حەلیم یوسف "گاڤا کوو ماسی تی دبن" کو بەرێ ژ کوردی ژ بۆ ترکی، ئینگلیزی ئوو فارسی هاتبوو وەرگەراندن ئوو وەشاندن، نها ژ ئالیێ سەلاحەدین بایەزیدی ڤە ژ بۆ سۆرانی هات ئاداپتەکرن ئوو رۆمان ب سۆرانی دەرکەت. هەروها حەلیم یوسف ژ بۆ ڤێ یەکێ دێ لە سلێمانی بەشداری فەستیڤالێ ببە ئوو رۆمانا خوە ئیمزە بکە.
رۆمانا حەلیم یوسف "گاڤا کوو ماسی تی دبن" ژ ئالیێ وەشانخانەیا ئەندێشە ڤە هاتە چاپکرن. وەشانخانەیا ئەندێشە یەک ژ وەشانخانەیێن سەرەکە یێ باشوورێ کوردستانێ یە. هەتا نها ل سلێمانیێ ب سەدان پرتوکێن ب زمانێ کوردی (زاراڤەیا سۆرانی) وەشاندییە. هەر وسا ئەڤ سێ سالن کوو فەستیڤالەکە چاندی ب ناڤێ ئەندێشە لداردخە. ئیسال وێ فەستیڤال د رۆژێن ١٤ هەتا ١٦ێ مژدارێ دە بە. د فەستیڤالێ دە هەر سال رۆماننڤیسەک تێ خەلاتکرن. هەتا نەها بەختیار عەلی و عەتا نەهایی هاتنە خەلاتکرن. 
خوەدیێ ئەندێشە هەژار مەجید، د رۆژا ٢٧ێ مەهێ دە، د رووپەلا خوە یێ فەیسبووکێ دە، ئەشکەرە کر کوو ئەوێ رۆمانا "گاڤا کوو ماسی تی دبن" ب سۆرانی بوەشینن ئوو وێ ب ئامادەبوونا نڤیسکارێ وێ حەلیم یوسف د رۆژا ١٥ یێ مژدارێ دە، د چارچۆڤا چالاکییێن فەستیڤالێ دە، بێ بەلاڤکرن. هەر وسا وەشانگەر هەژار مەجید بەحسا قۆناخەکە نوو د رۆمانا کوردی دە دکە، بالێ دکشینە سەر گرنگییا رۆمانا "گاڤا کوو ماسی تی دبن" ئوو ئاوایێ هۆناندنا وێ ئوو ب گەرماییەکە مەزن خوەندەڤانان ڤەدخوینە خوەندنا ڤێ رۆمانا گرینگ.
نها ئەڤ رۆمانا حەلیم یوسف ل سۆرانی هاتە ئاداپتەکرن ئوو ب ناڤێ "کاتێک ماسییەکان تینوو دەبن" ژ ئالیێ وەشانێن ئەندێشە ڤە تێ وەشاندن. ئەڤ یەکەم رۆمانا نڤیسکار یوسفە کوو وێ ب زاراڤایێ سۆرانی بێ وەشاندن ئوو بەلاڤکرن. سەلاحەدین بایەزیدی رۆمان ئاداپتەیی سۆرانی کرییە. 

"ماسی" ب زمانێن بیانی ژی هات خوەندن
چاپا یەکەم ئا رۆمانا ''گاڤا کوو ماسی تی دبن" د سالا ٢٠٠٨ئان دە ژ ئالییێ وەشانێن لیسێ ڤە هات چاپکرن ئوو د سالا ٢٠١٤ئان دە وەشانێن پەیوەندێ چاپا وێ یا نوو پێشکەشی خوەندەڤانان کر. رۆمان هەتا نها ژ بۆ ترکی، ئینگلیزی ئوو فارسی هاتییە وەرگەراندن ئوو وەشاندن.

ژێدەر:
http://diyarname.com/news.php?Idx=17890

۱۳۹۴/۰۷/۳۰

دوێنێ


ناوی کتێب: دوێنێ
نووسەر: ئاگۆتا کریستۆف
وەرگێڕ: سەلاحەدین بایەزیدی
بابەت: ڕۆمان
نۆرەی چاپ : یه‌که‌م
ژمارەی لاپەڕە : 106
ساڵی چاپ: 1394 (2015)
ISBN: 978-600-7748-08-4‬‬‬‬‬‬‬‬
چاپەمەنی مانگ

۱۳۹۴/۰۷/۲۸

بۆ یەکەمجار کوردێک بوو بە ئەندام پەرلەمانی سویس


یەکەمجارە کوردێک لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی سویسدا دەنگ دێنێتەوە. لە هەڵبژاردنەکانی ئەمساڵدا کە ڕۆژی یەکشەممە (١٨ی ئۆکتۆبر) بەڕێوە چوو، ژنێکی کورد لە کانتۆنی بازڵ بووە پەرلەمانتار.  
سیبەل ئەرسلان لەسەر لیستی سەوزەکان خۆی کاندید کردبوو و بە حەوت هەزار و دووسەد و سی و سێ دەنگ زۆرترین ڕێژەی دەنگەکانی لە کانتۆنی بازڵ تۆمار کردووە. 
سیبەل ساڵی ١٩٨٠ لە باکووری کوردستان لەدایک بووە و ساڵی ١٩٩١ لەگەڵ بنەماڵەکەی بۆ سویس کۆچیان کردووە. ئەم سیاسەتمەدارە گەنجە لە زانکۆی بازڵ حقووقی خوێندووە. 
لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی ئەمساڵدا پارتە ڕاستڕەو و دژە بیانییەکان سەرکەوتنێکی بەرچاویان بەدەست هێنا. حزبی (UDC-SVP) لەچاو هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١١، یانزە کورسی زیاتر بەدەست هێناوە و ژمارەی نوێنەرانی لە پەرلەمان کردۆتە ٦٥ کەس. ئەم ڕێژە دەبێتە یەک لە سێی پەرلەمان و چاوەڕێی دەکرێ حزبی ناوبراو لەگەڵ حزبە ڕاستڕەو و محافزەکارەکانی تردا ئیتیلاف پێک بێنێ. 
حزبی سۆسیالیست کە دووەم حزبی گەورەی سویسە، دوو کورسی لەدەست داوە و لە پەرلەمانی نوێیدا خاوەنی ٤٦ کورسییە. لە لایەکی ترەوە، چەپی ڕادیکاڵ لە هەڵبژاردنەکانی ئەمساڵدا توانیویەتی کورسییەک بەدەست بێنێ.
پەرلەمانی سوییس بڕیارە ڕۆژی نۆی دێسەمبەر دەوڵەتی نوێ پێک بێنێ.

۱۳۹۴/۰۷/۲۶

گاڵتە


ییڵماز گونەی
لە تورکییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی

مناڵەکە فێر ببوو ناوی خۆی بنووسێ.
باوکی زۆری پێ خۆش بوو. گوتی:
"ئەی لەو بێ نامووسەی! چ زوو فێری نووسین بووە!"
ئەو خۆشییەی لە دڵی باوک گەڕابوو، مناڵەکەشی خۆشحاڵ کردبوو.
لە بەر ئەم وشانە نووسیەوە:
"دەرگا."
"نۆرە."
"قوتابخانە کرایەوە."
باوکی گوتی:
"ئەم گەوادە زۆر زرینگە. دەبێتە پیاو، ئەقڵم بە جارێ وەستاوە."
مناڵەکە لە ژمارە یەک تا دەی نووسیەوە.
باوکی لە خۆشیان نەیدەزانی بڵێ چی. 
"هەی کەری کەرباب هەی! کوڕە خۆ ژمارەکانیش فێر بووە!"
مناڵەکە ئەو وێنانەشی نیشانی باوکی دا کە کێشابوونیەوە. دارەکان و ماڵەکان بە خەتی ساکار و خوار و خێچ کێشرابوونەوە، خۆرێکی دەم بە بزە و خەپەڵەش کە تیشکۆڵەکانی بە ڕەنگی زەرد پەخش کردبۆوە…
باوکی مەیلی بزووت و گوتی:
"راوەستە، با ئەمنیش وێنەیەک بکێشمەوە."
رێک لە نێوەڕاستی دەفتەری نیگارکێشیدا، بە قەڵەمێکی کەسک، دارێکی پڕ پەلکی کێشایەوە، بە قەڵەمی سوور و زەرد، دارەکەی گوڵ ڕێژ کرد؛ لەسەر لکەکانیش مەلی پۆپە ئاڵ، مۆر و پرتەقاڵی تۆخی هەڵنیشاند.
"ئەمە داری چییە باوکە؟"
"دەبێ داری چ بێ، دارە ئیتر!"
"باشە ئەو کەڵەبابانە بۆ چوونەتە سەر دارەکە؟"
"کەڵەباب؟ کەڵەبابی چی؟ ئەوانە کەڵەباب نین، مەلن."
"مەلن؟ ئەوە چ جۆرە مەلێکن ئەو مەلانە؟"
باوک چ ناوێکی بۆ ئەو مەلانە پێ شک نەدەهات.
دایکی کەوتە نێو قسەکانیان و گوتی:
"ئەوانە مەلی باوکتن کوڕم."
پێکەنین.
وێنەکانی باوک، نە لە ڕواڵەت و نە لە ڕەنگ کردندا، جیاوازییەکی ئەوتۆیان لەگەڵ وێنەکانی مناڵەکەدا نەبوو.
….
رۆژێک لە ڕۆژان، مناڵەکە لە کاتێکدا دەیویست بچێ بۆ قوتابخانە، تووشی بە تووشی ڕووداوێک بوو.
ئاپۆرایەکی قەرەباڵغی ژنان و پیاوانی بینی.
مناڵێکی پێخواس دەگریا.
کابرایەکی چەقۆ تیژکەر لەگەڵ پیاوێکی قەڵەوی بیجامەپۆش بە دەنگێکی بەرز دەمەقاڵەیان بوو.
پیاوە قەڵەوەکە دەیگوت:
"لەسەر قسەکەم سوورم هەتیو، قسەکەم وەرناگرمەوە! دیسان دەیڵێمەوە: تۆ کابرایەکی بێ نامووسی!"
پیاوە چەقۆ تیژکەرەکە توڕە ببوو، ڕووخساری سپی هەڵگەڕابوو و دەلەرزی. دەیگوت:
"قسەکەت وەربگرەوە!"
"نەخێر!"
"من بێ نامووس نیم، بە ئارەقی نێوچەوانم نانی ڕۆژانەم دابین دەکەم؛ ئەگەر کەسێکی بێ نامووس هەبێ، ئەوە تۆی!"
پیاوە بیجامە لە بەرەکە بە یەکجاری هەڵچوو و شاڵاوی بۆ کابرای چەقۆ تیژکەر برد. چەند کەسێک پێشیان پێگرت.
پیاوە قەڵەوەکە دەست و پیلی ڕادەوەشاند و دەیگوت:
"هەتیوە جاشکە کەرە! دەزانی ئەمن کێم؟"
"کارم بەوە نییە تۆ کێی. ناتوانی بە من بڵێی بێ نامووس. بێ نامووس و جاشکە کەریش خۆتی!"
هەرچەند ناوبژیوانکەران دەیانگوت "وا مەکەن"، "تکایە"، "شوورەییە"، بەڵام نەیانتوانی پێش بە شەڕە دندوکی ئەوان بگرن. 
کابرای چەقۆ تیژکەر مقەستێکی ژەنگاوی بە دەستەوە بوو بۆ ئەوەی تیژی بکا، لە ناکاو و بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو، مقەستەکەی لە ورگی پیاوە بیجامە پۆشەکە ڕۆ کرد. پیاوە بیجامە پۆشەکە خەڵتانی خوێن بوو. 
مناڵەکە سەری سووڕمابوو، لە ترسان لەو شوێنە دوور کەوتەوە.
لە کاتێکدا بەرەو قوتابخانە ڕایدەکرد، بیری دەکردەوە. 
ئەو پیاوە چەقۆ تیژکەرە بۆچی لە کابراکەی تری دا؟
چونکە گوتبووی "بێ نامووس"، "هەتیوە" و "جاشکە کەر"؟
ئەگەر ئەم وشانە بەو ڕادەیە خراپن، بۆچی باوکی بەردەوام پێی دەڵێ "هەتیوە بێ نامووسە"، "حەیوان"، "گەواد"، "کەر کوڕی کەر"، ''جاشکە کەر"؟
وەڵامێکی ڕوون و قایلکەری بۆ ئەم پرسیارانە نەدەدۆزییەوە.
مناڵەکە مەراقی نەشکا. لە کاتی وانە گوتنەوەدا، دەستی بەرز کردەوە و گوتی:
"مامۆستا!"
مامۆستا گوتی:
"چییە؟"
مناڵەکە هەستایە سەر پێ و گوتی:
"مامۆستا. گەواد یانی چی؟"
خوێندکارەکان پێکەنین.
مامۆستا کە چاوەڕوانی وەها پرسیارێک نەبوو، دۆش داما. لەسەر ماناکردنەوەی وشەکە دوودڵ بوو. دواجار گوتی:
"بۆچی ئەو پرسیارەت کرد؟"
مناڵەکە گوتی:
"باوکم.. باوکم بەردەوام پێم دەڵێ گەواد."
مناڵەکان سەر لە نوێ پێکەنینەوە.
مامۆستاش پێکەنی و گوتی:
"باوکت لە خۆشەویستیان وات پێ دەڵێ."
"ئەی بێ نامووس یانی چی؟"
"ئەمەشیان قسەی باوکتە؟"
"بەڵێ!"
مامۆستا گوتی:
"گاڵتەیە. بە گاڵتە وات پێدەڵێ. دیارە باوکت تۆی زۆر خۆش گەرەکە."
مناڵەکە بێ تاقەت لەسەر جێگەکەی دانیشتەوە. 
لەو کاتەدا هاوپۆلەکەی تەنیشتی سەری بردە پێش و بە گوێیدا چرپاند:
"گەوادی بێ نامووس!"

۱۳۹۴/۰۷/۲۲

ماڵی ئاگۆتا کریستۆف


کۆڵانی  Neubourg، دەرگای ئەو بینایەی ئاگۆتا کریستۆف لێی دەژیا. 
نۆشاتێڵ، ٢٠١٥.

ململانێی نووسەران لەگەڵ دەزگاکانی چاپ لە کوردستان


ئا: شۆڕش محەمەد
ڕۆژانە بەر مشتومڕو گلەیی زۆرێک لە نووسەران دەکەوین کە بەرامبەر دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە هەڵی دەڕێژن.
لەم ڕاپۆرتەدا تیشک دەخەینە سەر کێشە و گرفتەکانی نووسەرانی کورد لەگەڵ دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە.
سەلاحەدین بایەزیدی (وەرگێڕ)
پڕفرۆشبوونی کتێبێک، نیشانەی ئەوە نییە ئەو کتێبە بێ کەموکوڕییە
*كێشەكانی چاپ و بڵاوكردنەوەی كتێب لە كوردستان و بەتایبەتی لە شاری سلێمانی لە چیدا دەبیننەوە؟ 
- چاپی کتێب لە کوردستان بۆ هەندێک کەس زۆر ئاسان و بۆ هەندێک کەسیش زۆر ئەستەمە. لە ڕوانگەی منەوە، هۆکاری ئەو ناکۆکییە بەر لە هەموو شتێک دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی بەڕێوەبردن و کارکردنی ناوەندەکانی چاپ و بڵاوکردنەوە لە کوردستان. دەتوانم بڵێم پێوانەی زۆربەی هەرە زۆری ئەو ناوەندانە بۆ بڵاوکردنەوەی کتێبێک، تاکەکەسی و سەلیقەییە و لە سەر بنەمایەکی زانستی و ستراتیژی نییە. بەڕێوەبەرانی ئەو ناوەندانە یان ئەوەتا لە کەسانی نووسەر و ئەدیب پێک دێن و هەتا کتێبی خۆیان و دەوروبەریان لەوێ بێ، ناپڕژێنە سەر کتێبی ئەوانی تر، یان ئەوەتا لە کەسانی بازرگانی ئەم بوارە پێک دێ کە ئەوانیش بە گوێرەی بازاڕ هەڵسوکەوت دەکەن نەک بە گوێرەی دەق. کەسێک کە بیەوێ کتێبێک چاپ بکا، دەکەوێتە نێوان بەرداشی ئەم دوو هەڵسوکەوتەوە. لە وڵاتانی ئەوروپا ئەستەمە بزانی وەشانخانەیەک سەر بە چ کەس یان گرووپێکە، چونکە بە گوێرەی کۆمەڵێک ستاندار کار دەکەن، بەڵام لە کوردستان بە پێچەوانەوە، تەنانەت کەسێک لە بواری نووسین و وەرگێڕانیشەوە کار نەکا، دەزانێ کەس یان کەسانی پشت ئەم دەزگایانە کێن و ئەوەش بە ڕوونی پێمان دەڵێ کە ئەو دەزگایانە قۆرخ کراون و هەر دەزگایەش کۆمەڵێک دەوروبەری تایبەت بە خۆی هەیە. 

*تا چەند دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە خاوەن ستراتیژ و بەرنامەیەكی دروستی كاركردنن لە چاپكردنی كتێبی نووسەراندا؟ تا چەند لایەنی هاوڕێیەتی ڕۆڵی هەیە لە بڵاوكردنەوەی كتێبدا؟ 
- دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە، ستراتیژی و بەرنامەیەکی ئەوتۆیان نییە. بەرنامەی دەزگا حکومییەکان پەیوەندی بەو بودجەیەوە هەیە کە لە لایەن حکومەتەوە بۆی دیاری دەکرێ و هی ناوەندە سەربەخۆکانیش زیاتر پەیوەندی بە بازاڕەوە هەیە. یانی بازار و خوێنەری کتێبە کە بەرنامەی ئەو ناوەندانە دەست نیشان دەکا، هەتا کاتێکیش بازاڕ ئەوان بە دووی خۆیدا ڕابکێشێ، مەحاڵە بتوانی باس لە بوونی ستراتیژییەکی دیاریکراو بکەی. ئەگەر بازار و پێوانەی تیراژ، بەرنامەی کاری ناوەندێک دیاری بکا، ئەوە ناوەندە زیاتر چەندایەتی چاپ، زۆری و بۆری و ڕێکوردی بۆ گرنگ دەبێ تا چۆنایەتی و ناوەڕۆک. پڕفرۆشبوونی کتێبێک، نیشانەی ئەوە نییە ئەو کتێبە بێ کەموکوڕییە. پڕفرۆشترین کتێبەکان بگرە لە ئەوروپا لەوانەیە ڕێبەرنامەکان و کۆمەڵێک کتێبی هاوشێوە بن، لە کوردستان تەنانەت ناوەندە جدییەکانیش دەکەونە داوی ڕێژەی خوێنەر و تیڕاژەوە. 

*زۆرێك باس لە پشتگوێخستنی هەندێك نووسەر دەكەن لەلایەن دەزگاكانی چاپ و بڵاوكردنەوە بەو بیانووەی كە نووسەری ناسراو نیین، زیاتر بایەخ بە نووسەرە دیارەكان دەدەن؟ ئایا ئەم پێوەرە بۆ هەڵسەنگاندنی نووسین دروستە؟
- بە داخەوە وایە و بێگومان پێوەرێکی هەڵەیە. دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە زۆر بێ منەتن لەوەی کەسێک کتێبێک لە لای ئەوان چاپ بکا. چونکە یان کارمەندەکانیان نووسەر و وەرگێڕن و دەتوانن لە ماوەی ساڵێکدا ئەو ژمارە کتێبە چاپ بکەن کە گەرەکیانە، یا ئەوەتا کۆمەڵێک نووسەری ناسراو هەن و دەتوانن کات و ناکات بۆشایی بازاڕی پێ پڕ بکەنەوە. ناو و ناوبانگ، نەک تەنیا نووسەر و وەرگێڕەکانی لای خۆمانی کردۆتە قوربانی، بەڵکوو نووسەرە دەرەکییەکانیش بەو دەرد بردووە. ئەگەر بتەوێ کتێبێکی وەرگێڕدراو لای ناوەندێک چاپ بکەی، سەرەتا بە دوای ئەوەدا وێڵ دەبن کە بزانن نووسەرەکەی ناسراوە یان نا. پێوەری ناسراوبوونیش، بەداخەوە ناسراوبوونێتی لە نێو کۆمەڵگای فەرهەنگیی فارس و عەڕەبدا. بە هۆی ئەوەی ئێمە زیاتر لە ڕێگەی زمانی فارسی و عەڕەبیەوە، نووسەرانی و ئەدەبیاتی دونیامان ناسیوە، ئەگەر کەسێک لای خوێنەری ئەوان ناسراو نەبێ، بە لای ئێمەشەوە گرنگ نییە. لە کوردستان، زۆر ناوەندی چاپ هەیە لە ماوەی ساڵێکدا سێ چوار کتێبی نووسەر یان وەرگێڕێکی ناسراو چاپ دەکا، بەڵام کە نۆرە دەگاتە کەسێکی نەناسراو، ئەو ناوەندە، بوودجەی لێ دەبڕێ، پەڵپ و بیانوو دێنێتەوە و بێ ئەوەی کتێبەکەت بخوێنێتەوە، دەتخاتە نێو پڕۆسەیەکی بیرۆکراتی تاقەتپڕووکێنەوە.

سەرچاوە:
گۆڤاری ڕۆژی سلێمانی، ژمارە ٢٣، نیسانی ٢٠١٤.


۱۳۹۴/۰۷/۲۱

سوییس داوا لە هاووڵاتیانی دەکا سەفەری ئەم ناوچانەی باکووری کوردستان نەکەن


وەزارەتی کاروباری دەرەوەی سوییس، دوێنێ دووشەممە لیستی ئەو ناوچانەی نوێ کردەوە کە هاووڵاتیانی لە سەفەرکردن بۆ ئەوێ مەنع دەکا.
وەزارەتی ئاماژەپێکراو، لیستەکەی پاش دوو تەقینەوە خوێناوییەکەی ئەنقەرە نوێ کردۆتەوە و وێڕای ئاماژەکردن بە خۆپیشاندانی بەردەوام و توندوتیژ، سەرنج بۆ سەر شەڕی نێوان پارتی کرێکارانی کوردستان و هێزە ئەمنییەکانی تورکیا ڕادەکێشێ. 
وەزارەتەکە ناوی ئەم ناوچانەی خستۆتە سەر لیستە تازەکەی و پێشنیار بە هاووڵاتییانی دەکا خۆ لە سەفەری گەشتیاری ببوێرن و ئەگەر زۆر پێویست نەبێ ڕوو لەم شوێنانە نەکەن: هاتای، کلس، گازی عەنتاب، ئورفا، دیاربەکر، ماردین، باتمان، بتلیس، سیرت، شیرناخ، هەککاری، وان، ئاگری و ئیغدیر.
بە شێوەیەکی گشتی وەزارەتەکە داوا لە گەشتیارەکان دەکا وشیار بن، لە سەفەری ڕۆژانە دا خۆ لە کۆڕ و کۆبوونەوەکان دوورەپەرێز بگرن و ناوچە سنوورییەکانی تورکیا لەگەڵ ئێران، عێراق و سووریا بە مەترسیدار وەسف دەکا.

کۆڵان / رەووف بێگەرد


ئەوسا گەورە بووم، دەمێکیش بوو لە رووداوی ناو ئەو خانووە دوورکەوتبوومەوە، رووداوەکان یادگارێکی تاڵ و شیرینیان لا بەجێهێشتبووم، وەک هەموو ئەوانەی تری رابردوو کە زۆرجار بەرۆکت لەدەست ئەگرن و رات ئەتەکێنن، یان ئەبنە ئەستێرەی شەوە تاریکەکان و بەئاسمانی ئەو رابردووەوە هەڵدێن و ئەکەونە جریوە، یان لە بیابانی وشکی لەشتا ئەبنە بارانی خوڕزم و دەمار و ماسوولکە ماندووەکانت پاراو ئەکەن.
من لە ناخەوە ئەمزانی ئەم وەستان و خۆ بە رابردووا هەڵواسینە خوویەکی پووچە و گەمژەییە، بەڵام هەندێک جار و لە تەمەنێکی تایبەتیدا مرۆڤ لەگەڵ مەبەستێکدا ئەژی کە ئەیشیزانێت بەدی نایەت، یان خولیایەکی منداڵانەیە و ئەنجامێ لە خۆناگرێت، کەچی شوێنەوارەکەی ئەمەندە لە قووڵیدایە هەمیشە چاوەچاوی بەدیهاتنی پێ ئەکات. ئەوسا هەموو جارێک خۆم هەڵدەخەڵەتاند، کەچی ئێستاش کە ڕێم دەکەوێتە گەڕەکە کۆنەکەمان وەک یەکێک لە دواوە پاڵم پێوەبنێت، یان هەنگاوەکانم دوای سێبەری خۆیان کەوتبن کاتێک دەزانم لەبەردەم هەمان دەرگادا وەستاوم، پیایدا هەڵدەڕوانم و چاو بۆ ناو حەوشەکە هەڵدەخەم، ئێستا لە جاران زیاتر هۆشیار و لەوە بەئاگام کە ئەم رەفتارە گەمژەیی و بێهودەییەکی رووتە، دار و دیوار پەرستنە و هیچی دی، بەڵام چی بکەم؟ هەندێک جار مرۆڤ چەندە لە بیرکردنەوە و بۆچووندا راست بێت کەچی بەو پێیە ناجووڵێتەوە، ئەو ساتەی کە تیا ئەژی ئەگەر بیشزانێت هەڵەیە کەچی فرمانڕەوای کار و هەڵسووڕێنەری رەفتارتە، منیش هێزێک لە سەرووی توانای خۆمەوە جڵەوی رۆیشتنەکەم لێوەردەگرێ و دەمبات، تا بۆ دواجار لەبەر ئەو دەرگایەدا دەستم لێ ئەکاتەوە، کە دێمەوە سەر خۆم، یان وەک جاران هەر ملدەنێم و دەڕۆم، یان لۆژلۆژ بەرەو دواوە دەگەڕێمەوە.
  • کۆڵان
  • کۆمەڵە چیرۆک
  • رەووف بێگەرد
  • وەشانێن ئاپێک
  • سوید - ١٩٩٤


۱۳۹۴/۰۷/۲۰

ڕەنگدانەوەی دوو تەقینەوەکەی ئەنقەرە لە میدیای فەرەنسی زمانی سوییسدا



ڕۆژنامەی ڤان مینوت کە ڕۆژنامەیەکی سەرانسەرییە و بە خۆڕایی بڵاو دەبێتەوە لە ڕاپۆرتێکدا باس لە خۆپیشاندان و هاوخەمیی خەڵک لە سەرانسەری جیهان دوای تەقینەوەکانی ئەنقەرە دەکا و دەنووسێ "خەڵک بە دروشمی "ئەردۆغانی قاتڵ" و داعش دەبێ حیساب بدا" ڕژانە سەر شەقام". ڕۆژنامەکە ئاماژەی بە قسەکانی سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی هەدەپە کردووە و لە زاری وی دەڵێ: "ئێمە دڵمان بریندارە، بەڵام بە بیری تۆڵەوە هەڵسوکەوت ناکەین. ئێمە چاوەڕوانی هەڵبژاردنەکانی یەکی نۆڤەمبەرین. لە ئێستاوە کار دەکەین بۆ ئەوەی دیکتاتۆڕ بڕووخێنین."

ڕۆژنامەی ٢٤ ئۆر چاپی لۆزان و لۆ تریبۆن دۆ ژنێڤ چاپی ژنێڤ ڕاپۆرتێکی هاوبەشیان بڵاو کردۆتەوە. ڕاپۆرتەکە تەقینەوە خوێناوییەکەی ئەنقەرە بە گوماناوی و کاریگەر بۆ سەر هەڵبژاردنەکانی مانگی داهاتووی تورکیا وەسف دەکا. ڕاپۆرتەکە شیکردنەوەکانی میدیای نزیک لە دەسەڵات سەبارەت بە ئەگەری تێوەگلانی پەکەکە و چەپی ڕادیکاڵی تورکیا بە ئەگەرێکی لاواز دەزانێ و دەپرسێ: بۆچی چەپی ڕادیکاڵ و پەکەکە دەبێ پەلاماری هاوپەیمانە سیاسییەکەیان بدەن؟ ڕاپۆرتەکە لەگەڵ ئەوە دایە کە هەدەپە مەترسییەکی سەرەکییە بۆ سەر دەسەڵاتی پارتی داد و گەشەپێدان و ئەم حزبە هەوڵ دەدا پێگەی هەدەپە لاواز بکا و لە بەرامبەردا دەنگی ناسیۆنالیستەکانی تورکیا بە قازانجی خۆی بەرز بکاتەوە.

ڕۆژنامەی لۆ کوریێ کە ڕۆژنامەیەکی چەپە و لە ژنێڤ چاپ دەبێ، دەنووسێ: دەسەڵاتدارانی تورکیا دەسبەجێ پەنجەی تاوانیان بۆ سێ لایەنی سەرەکی ڕاکێشا، گەریلا کوردەکانی پەکەکە، چەپی ڕادیکاڵ و دەوڵەتی ئیسلامی. میدیای نزیک لە دەسەڵاتیش لەسەر پەکەکە چڕ بۆوە و پشتی بە تیۆری پیلانگێڕی ئاکەپە بەست کە ئەم هێرشانە بە قازانجی دەنگەکانی هەدەپە تەواو دەبن. ئەوەی ڕاستی بێ پەکەکە هێرشی تیرۆریستی وا کوێرانە ئەنجام نادا و کار لەسەر ئامانجە دیاریکراوەکانی دەکا کە هێزە ئەمنی - پۆلیسی و سەربازییەکانی دەوڵەتن. 

ڕۆژنامەی ئێکسپرێس چاپی نۆشاتێل لە ڕاپۆرتێکدا باس لە ڕقی خەڵک و گومانی هەزاران خۆپیشاندەر لە شارەکانی ئەستەنبوڵ و ئەنقەرە دەکا و لە زاری هولیا کاراپنار خۆپیشاندەرێکی تورکەوە دەنووسێ: "حکومەت لەم تەقینەوەیە بەرپرسیارە! نەیپاراستین و بێگومان سوود لەم فەوزایە دەبینێ." محەممەد لوتفوش لە مەیدانی تەقسیم گوتویەتی: "من لە قەتڵوعامی سوروچ ڕزگارم بووە. هەموو جارێ هەمان سیناریۆ دووپات دەبێتەوە. بۆمبێک بەو کەسانەدا دەتەقێتەوە کە بانگەوازی ئاشتی دەکەن." ئومید ئەرگووڤەن دەپرسێ: "لە میتینگەکەی ئەنقەرەی پێتەخت کە دەمێکە ڕاگەیەنراوە… چۆن دەبێ پۆلیس هیچی نەبینیبێ؟ دەزگای هەواڵگری هیچی نەزانیبێ؟"

ڕۆژنامەی لەمپارسیال کە ڕۆژنامەیەکی شاری شۆد فۆنە هەواڵی خۆپیشاندانی ناڕەزایەتی کوردەکانی لەو شارە بڵاو کردۆتەوە. بە پێی هەواڵەکە نزیکەی چل کەس، سەعات پێنجی ئێوارە، لە مەیدانی وێستگەی شەمەندەفەری شاری شۆد فۆن کۆبوونەتەوە. یەکێک لە ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکە لە لێدوانێکدا بە ڕۆژنامەی ناوبراو حکومەتی تورکیای بە بەرپرسیاری ئەم قەتڵوعامە زانیوە.

ڕۆژنامەی لۆ کۆتیدیەن ژووراسیەن و ژوورنال دوو ژوورای چاپی ژوورا وێڕای ئاوڕدانەوە لە ناڕەزایەتییەکان لە ئاستی تورکیا و جیهاندا نووسیویانە کە ئەم ئێوارەیە (دووشەممە - ١٢ی ئۆکتۆبر) لەسەر بانگەوازی کۆمیتەی ئەنادۆڵی کانتۆنی ژوورا گردبوونەوەیەک لە مەیدانی وێستگەی شەمەندەفەری شاری دێلێمۆن ئەنجام دەدرێ. محەممەد گۆکسونگور، سەرۆکی کۆمەڵەی فەرهەنگی میزۆپۆتامیا لە ژوورا، تەقینەوەکانی بە قەتڵوعام پێناسە کردووە و دەڵێ لە پشت ئەم ڕووداوانە ڕەجەب تەیب ئەردۆغان و گلادیاتۆرەکانی تورک هەن.

ڕۆژنامەی لیبێرتێ چاپی فریبورگ وتوێژێکی ڕەمزی کارتاڵ پەرلەمانتاری پێشووی پەرلەمانی تورکیا و یەکێک لە بەرپرسانی پەکەکە کە بیست ساڵە لە ئەوروپایە بڵاو کردۆتەوە. رەمزی کارتاڵ، حکومەتی ئەردۆغان و مافیاکانی تورک بە بەرپرسیار دەزانێ و دەڵێ: ئاکەپە و داعش هاوپەیمانن. هاودەنگی و هاوکاریان هەیە، هەرچەند تورکیا لە هاوپەیمانی دژی دەوڵەتی ئیسلامیش دابێ. ئەو کەسانەی ڕۆژی شەممە لە ئەنقەرە خۆیان تەقاندەوە ڕەنگە سەر بە داعش بن، بەڵام لە لایەن تورکیاوە نێردراون. 

ڕۆژنامەی لۆتۆن چاپی لۆزان لە سەروتاری خۆیدا ڕەخنەی لە یەکێتی ئەوروپا گرتووە و پێی وایە دەبێ ئەوروپا چاوی خۆی بکاتەوە. لە بەشێکی سەروتارەکەدا هاتووە: ئەوروپا بێدەنگە، پشتی لە تورکیا کرد کە بە تەنیایی نەیدەتوانی بەرگەی زیاتر لە دوو میلیۆن ئاوارەی سووریا بگرێ. [...] ئەوروپا دەیویست کوردەکان لە بەرەی پێشەوەی دژ بە جیهادییەکان بن، بەڵام پشتی کوردەکانیشی چۆل کرد. وەک چۆن پشتی ڕۆژنامەنووسان و بەرگریکارانی مافەکانی مرۆڤی چۆل کردووە. ئەوروپا سیاسەتێکی پڕ لە ناکۆکی، کورتخایەن و سەقەتی گرتۆتە بەر. لە کاتێکدا ئەو شتانەی لە تورکیا ڕوو دەدەن ڕاستەوخۆ پەیوەندییان بە ئێمەوە هەیە و ڕەنگدانەوەیان لەسەر ئێمە دەبێ. بۆیە دەبێ سیاسەتێکی تورکیمان هەبێ. 

خەونی ئیبراهیم


نازم حیکمەت
لە تورکییەوە: سەلاحەدین بایەزیدی 

له‌خه‌ونمدا یارم بینی
به‌ جووتێ مه‌مکی قیته‌وه‌
به‌ به‌ژنی نیوه‌ ڕووته‌وه‌
به‌ وێنه‌ی مانگ، به‌ ناو هه‌وره‌کاندا ده‌ڕۆی.

من ده‌ڕۆییم، ئه‌ویش هه‌روا
که‌ ڕاده‌وستام، ده‌وستا
لێم ده‌ڕوانی، لێی ده‌ڕوانیم.

دڵۆپ دڵۆپ فرمێسکی چاو
ده‌ڕژێنه‌ سه‌ر هێڵه‌کانی تێلێگراف.

هێڵی درێژی تێلێگراف: هه‌واڵ
رۆندکی گه‌رمی چاو: شادی.

خه‌ونه‌که‌ی وه‌ خێر گه‌ڕێ خودا
ده‌بێ هێشتا ده‌ ساڵی دی
له‌ زیندان دابێ ئیبراهیم.

۱۳۹۴/۰۷/۱۹

خوپیشاندان بۆ پشتیوانی لە قوربانیانی ئەنقەرە لە چەند شاریکی سوییس


دوێنێ شەممە (١١ی ئۆکتۆبر) لە چەند شارێکی سویس خۆپیشاندانی پشتیوانیی لە قوربانییەکانی تەقینەوە خوێناوییەکەی ئەنقەرە بەڕێوە چوو.
زیاتر لە هەزار خۆپیشاندەر لە شاری زوریخ کۆبوونەوە و دژ بە حکومەتی ئەردۆغان و دەوڵەتی تورکیا دروشمیان وتەوە. پاش نیوەڕۆ، لە بێرنی پایتەخت نزیکەی پەنجا کەسێک و لە شاری شۆد فۆنی نۆشاتێل سەد خۆپیشاندەرێک بە هەمان شێوە دەوڵەتی تورکیایان شەرمەزار کرد.
سەرجەم خۆپیشاندانەکان بە هێمنی و دوور لە بشێوی بەڕێوە چوون.
لە شاری شۆد فۆن پارتی کرێکارانی سوییسیش بەشداری خۆپیشاندان بوو و بە بەیاننامەیەک هاوخەمیی خۆی لەگەڵ کۆمەڵگەی کورد لەم وڵاتە دەربڕی.
سەر لە بەیانیی شەممە لە کاتی بەڕێوەچوونی میتینگی ئاشتی هەدەپە لە ئەنقەرە دوو تەقینەوەی خۆکوژیی هاتنە ئاراوە و بە هۆیانەوە ١٢٨ کەس گیانیان لەدەست دا و بە سەدان کەسیش بریندار بوون. 

ڕۆژێک لە ڕۆژانی ئیزرائیل لە کوردستان


سەلاحەدین بایەزیدی
یەکێ دەبێ، یەکێ نابێ. بەرەبەیانێکی خەزانی ساڵی ٢٠٤٥، ئیزرائیل لەسەر قەرەوێڵە هەورینەکەی خەبەری دەبێتەوە. باڵەکانی لێک دەکێشێتەوە و باویشکێک دەدا. هەڵدەستێ و پێش ئەوەی ئاوێک بە دەموچاویدا بکا، دوو هێلکە وەسەر ئاگر دەنێ. مەڵەغانەکەی دەست دەداتێ کە بە سووچێکی دیوارەوە هەڵپەسێردراوە و دمەکەی تیژ دەکا. وەک هەموو بەیانییەکی دیکە دەموچاوی تێک دەنێ کە بۆچی سەرباری پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا ئەم مەڵەغانەی لە کۆڵ نەبۆتەوە. پاشان بەدەم یاریکردن بە ئایفۆن سیانزەکەی چاوێک بەو لیستەدا دەخشێنێ کە دەبێ ئەو ڕۆژە ڕۆحیان بکێشێ. ناوی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە هەمووان پتر سەرنجی ڕادەکێشێ. مۆبایلەکەی دادەنێ و لە گژ فکرەوە دەچێ. بە خۆی دەڵێ دەبێ بە ڕێزەوە بچێتە لای چونکە مێژوویەکی پڕ لە خەبات و سەروەریی هەیە. لە ڕاستیدا پێی کارێکی سانا نییە، نەخاسمە کە دەزانێ جێگرەوەی نییە، بەڵام دواجار ڕۆژێک دەبێ ئەم وشترە لەبەر دەرکی ئەویش بخەوێنێ. بڕیار دەدا دوای هەموو ئەوانی تر بچێ و کاتێکی پتر بۆ ڕۆح کێشانی سەرۆک تەرخان بکا. بۆ ئەوەی زووتر بیدۆزێتەوە لە گوگڵدا ناونیشانی ماڵەکەی دەنووسێ، بەڵام گوگڵ ماڵەکەی نیشان نادا. پاشان خواردنەکەی بە پەلە دەخوا، مەڵەغانەکەی دەست دەداتێ و بەرەو گوێ زەوی شۆڕ دەبێتەوە.
ئیزرائیل، ڕۆحی سەرجەم ناوەکانی ناو لیستەکە لە یەک دوو سەعاتدا دەکێشێ و پاش کەمێک گەڕان لە کۆشکەکەی سەرۆکی هەرێم سەر دەردێنێ. لەو کاتەدا سەرۆکی کوردستان لە کۆبوونەوەدا دەبێ و ناچار، نزیکەی سەعاتێک لەبەر دەرگا لە تەنیشت حیمایەیەک چاوەڕێ دەمێنێتەوە. کە کۆبوونەوەکە تەواو دەبێ و سەرۆک بە هۆی ماندووبوون و پیرییەوە تەنیا دەمێنێتەوە، لێی وە ژوور دەکەوێ و سڵاوی لێ دەکا. جەنابی سەرۆک ترسی ڕێ دەنیشێ، ئەگەرچی دەمێکە چاوەڕوانە ئیزرائیل کتوپڕ خۆ بە ماڵەکەیدا بکا. هەڵبەت پاش ئەوەی هەڵسوکەوتی ئیزرائیل دەبینێ کەمێک ئەهوەن دەبێتەوە. دوای کەمێک چاک و خۆشی ئیزرائیل دەڵێ:
"تکایە، ئیجازە بفەرموون ڕۆحی جەنابتان بکێشم."
سەرۆکی هەرێم نایەوێ بمرێ، ئەخر کێ پێی خۆشە بمرێ، بە تایبەت لەو دوا ساتانەدا ژیان ئەوەندەی تر بە لایەوە شیرین دەبێ. کەمێک گفتوگۆ دەکەن و دواجار سەرۆکی هەرێم پێشنیار بە ئیزرائیل دەکا دوو ساڵی تریش ماوەی زیندووبوونەکەی بۆ درێژ بکەنەوە. سەرۆک ئەوەش دەڵێ کە لەبەر خۆی وا ناڵێت و دۆخەکە هەستیارە. باس لە گەڕانەوەی کەرکووک و ناوچە دابڕاوەکان بۆ سەر کوردستان و هەروەها پڕۆژەی سەربەخۆیی کوردستان دەکا. باسی ئەوەش دەکا کە لە چارەسەرنەبوونی پرسی کورددا فاکتەرە ئاسمانییەکانیش دەوریان هەبووە و فریشتەکانی قاپی خودا و خودی خوداش تا ڕادەیەک بەرپرسیارن. ئیزرائیلیش بە هۆی ئەوەی پێشتر ڕۆحی گەلێک سەرکردە و فەرماندەی کوردی لەسەر چیاکان، نەخۆشخانەکان، بەرەکانی جەنگ و گرتووخانەکاندا کێشابوو، هەست بە قورسایی ئەم قسانە دەکا و خەمبارە لەوەی کورد بێ کەس و بێ سەرکردە بمێنێتەوە. 
"ڕاست دەفەرموون. لە ڕوانگەی منەوە هیچ کێشەیەک نییە، بەڵام دەبێ بچمە سەرەوە و لەگەڵ فریشتەکانی تر کۆ ببمەوە و بڕیاری دوایی لە پەرلەمان بدەین. ئێوارە ڕوون دەبێتەوە و ئەگەر نەهاتمەوە ئەوا بزانە تا دوو ساڵی تر دەژی"، ئیزرائیل وا دەڵێ و پاش ماڵئاوایی لە شەققەی باڵ دەدا و بەرەو کەشکەڵانی ئاسمان دەفڕێ. 
دەستوبرد کۆبوونەوە دەبەسترێ، زۆربەی هەرە زۆری فریشتەکان ناڕازیی دەردەبڕن و پێیان وایە نابێ سەرپێچی لە بڕیارەکان بکرێ. دروستە کەسایەتییەکی گرنگە بەڵام دواجار لە مەرگدا هەموویان یەکسانن. زۆری نامێنێ گفتوگۆکان بێ ئاکام تەواو ببن کە لە دەقەکانی دواییدا ئەنجومەنی شورا بڕیار دەدا ماوەی زیندوومانەوەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بۆ دوو ساڵی تر درێژ بکەنەوە. ئەنجومەنی شورا بڕیاریش دەدا کە دەبێ ئەو ڕۆژە کوردێکی تر لە باتی سەرۆکی هەرێم ڕۆحی بکێشرێ. 
ئیزرائیل دیسان بە خۆی و بە مەڵەغانەکەیەوە بەرەو زەوی، پارزەمینی ئاسیا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەرێمی کوردستان شۆڕ دەبێتەوە. لەبەر ئەوەی پێیان گوتوە گرنگ نییە ئەو کەسە کێ دەبێ و هەر کورد بێ تەواوە، بڕیار دەدا لەسەر سنوور تووشی کێ هات، ڕۆحی بكێشێ و زوو بگەڕێتەوە. چونکە ئەو ڕۆژە زۆر ماندوویە و نایەوێ لەوە زیاتر کاتی خۆی بە فیڕۆ بدا. 
کە ئاودیوی سنووری کوردستان دەبێ لە دوورەوە کەسێک دەبینێ. فیکەی سمێڵانی دێ و لێی نزیک دەبێتەوە. بەڵام کە پتر لێی دەچێتە پێشێ بۆی دەرکەوێ شەڕڤانێکی چەکدارە و لە دڵی خۆیدا دەڵێ باشتر وایە سەرئێشە بۆ خۆم دروست نەکەم. کەمێک دوورتر دەفڕێ، هەمدیس کەسێکی دیکە لە نزیک سنوور بەدی دەکا، بەڵام ئەمەیان چەکی پێ نییە و تەنیا جانتایەکی بە کۆڵەوەیە، کوڕێکی گەنجە و بە پێ دزە و هەڵتەک هەڵتەک دەڕواتە پێش. ئیزرائیل دوای سڵاو و خۆناساندن، پێی دەڵێ:
"بەداخەوە ئەجەلت هاتووە و دەبێ ڕۆحت بکێشم."
کوڕە گەنجەکە هەترەشی دەچێ. لە ترسان زمانی دەگیرێ و بە لالەپەتی و گریانەوە لەبەری دەپاڕاێتەوە کە ڕەحمی پێ بکا. بە ئیزرائیل دەڵێ:
"تـ… تـ… تکات لێ دەکەم ڕۆ… رۆ.. رۆحم مەکێشە. یەک د… د… دونیا خەون و ئارەزووم هەیە. دە… دە… دەمەوێ بچم بۆ ئەوروپا. دەمەوێ ژیانێکی نوێ بونیاد بنێم. دە… دە… دە… مەوێ ژن بێنم… دە..." 
ئیزرائیل بۆ ئەوەی دڵی بە گەنجەکە نەسووتێ، بڕیار دەدا چیتر گوێی پێ نەدا و ڕۆحی گەنجەکە بە لووتیدا دەکێشێ.

۱۳۹۴/۰۷/۱۷

خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبی ٢٠١٥ بۆ سڤێتلانا ئالێکسیڤیچ


ئەکادیمیای سوید، سڤێتلانا ئالێکسیڤیچ، نووسەری بلاڕووسی بە براوەی خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبیاتی ئەمساڵ ڕاگەیاند.
سڤێتلانا ئالێکسیفیچ، تەمەن ٦٧ ساڵ، بە هۆی "گێڕانەوەی فرەدەنگی کە هێمای ڕەنج و بوێریی ئەم ڕۆژگارەیە"، گەورەترین خەڵاتی ئەدەبیی جیهانی پێ بەخشراوە. 
گرنگترین بەرهەمی ئالێکسیڤیچ "کۆمەڵێک دەنگ لە چڕنۆبڵ، دیرۆکی زارەکیی کارەساتێکی ئەتۆمی"یە، ئەم ڕۆمانە ساڵی ١٩٩٧ نووسراوە و تا ئێستا لە ڕووسیا ڕێگە بە چاپ و بڵاوکردنەوەی نەدراوە.
سڤێتلانا ئالێکسیڤیچ یەکێکە لە ڕەخنەگرانی دەوڵەتی بلاڕووس و پێشتر لە لایەن ئەو دەوڵەتەوە ڕووبەڕووی ئازار و ڕاوەدوونان بۆتەوە، گوێ لە تەلەفۆنەکانی گیراوە و ڕێگەی پێ نەدراوە بەشداری کۆڕ و کۆبوونەوەکان بێ.
خاتوو سڤێتلانا کۆمەڵێک کورتەچیرۆک، وتار و ڕاپۆرتی نووسیوە بەڵام وەک خۆی دەڵێ لە ژێر کارتێکەریی ئالس ئادامیڤۆیچ، نووسەرێکی خەڵکی بلاڕووس، خۆی لە نێو ژانرێکدا بە ناوی "ڕۆمانی هەرەوەزی" یاخود "ڕۆمان-بەڵگە"دا دۆزیوەتەوە کە گێڕانەوەی بەسەرهاتی خەڵکە لە زمان خۆیانەوە.
ناوبراو بە پەیڕەوی لەم ستایلە کتێبی "کوڕانی زینک، دەنگەکانی سۆڤیەت لە جەنگی ئەفغانستان"ی نووسیوە کە بیرەوەریی سەربازەکانی یەکێتی سۆڤییەتی پێشوویە لە جەنگی ئەفغانستان.
خەڵاتی نۆبێلی ئەدەبی زۆرتر بۆ بەرهەمی چیرۆک و شیعر بە نووسەران دراوە و سڤێتلانا ئالێکسیڤیچ لەو دەگمەن نووسەرانەیە بۆ بەرهەمەکانی تری ئەم خەڵاتەی بردۆتەوە. دیارە برتراند راسێل و وینستۆن چڕچیلیش بە هەمان شێوە ببوونە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی. 
خاتوو ئالێکسیڤیچ ٣١ی مەی ١٩٤٨ لەدایک بووە و دەبێتە چواردەهەمین ژن ئەم خەڵاتە بەدەست دێنێ. پێش ئەو و ساڵی ٢٠١٣، ئالیس مۆنرۆ، ژنەنووسەری کەنەدی و "خاتوونی کورتەچیرۆک" خەڵاتەکەی وەرگرتبوو.
بە پێی هەواڵێکی بی‌بی‌سی، خاتوو ئالێکسیڤیچ لە کۆنفڕانسێکی چاپەمەنی لە شاری مینسک چەند سەعات پاش ڕاگەیاندنی ناوی وەک براوەی خەڵاتی ئەدەبی نۆبێل گوتویەتی جێگەی داخە کە کەسایەتییەکانی "کۆمەڵێک دەنگ لە چڕنۆبڵەوە" زیندوو نین تاکوو هەواڵی خەڵات وەرگرتنەکەی ببیسن. 
ناوبراو خەڵاتەکەی پێشکەش بە بلاڕووس کرد و گوتی: "ئەم خەڵاتە بۆ من نییە، بۆ فەرهەنگی ئێمەیە، بۆ وڵاتە بچووکەکەمان کە بە درێژایی مێژوو نەهامەتییەکی زۆری چێشتووە."
پار، پاتریک مۆدیانۆ، نووسەری فەرەنسی ئەم خەڵاتەی وەرگرتبوو. 

۱۳۹۴/۰۷/۱۵

"تاسەی کۆڵانەکانی کوردستانم کردووە"


ڕۆژهات کاڤاک کوڕی سیاسەتمەداری کورد جەماڵ کاڤاک شەوی دووشەممە (٥ی ئۆکتۆبر) لە شاری لووزێرن خۆی هەڵواسی و ڕۆژی دواتر گیانی لەدەست دا. ڕۆژهات نامەیەکی لە دوای خۆی جێهێشتووە و هۆکاری خۆکوشتنەکەی بۆ ژیانی مەنفا و ئاوارەیی گەڕاندۆتەوە. 
باوکی ناوبراو، جەماڵ کاڤاک سیاسەتمەدارێکی ناسراوی کورد بوو و ساڵی ٢٠١٢ لە شاری ئینسبرووکی ئوتریش بە هەمان شێوە خۆی هەڵواسیبوو و کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنابوو. 
ڕۆژهات کاڤاک دەوروبەری سەعات ٢٢ی شەو لە نێو دارستانێکی شاری لووزێرن خۆی بە دارێکەوە هەڵواسیوە. ئەو چەند خولەکێک بەر لەوەی خۆی بکوژێ پەیامێکی بۆ براکەی ناردوە و دوای ئەو پەیامە، براکەی بە پەلە خۆی گەیاندۆتە شوێنی ڕووداوەکە. کە گەیشتۆتە ئەوێ، ڕۆژهات هێشتا زیندوو بووە و خێرا گەیەنراوەتە نەخۆشخانەی لووزێرن، بەڵام سەرجەم هەوڵە پزیشکییەکان بێئاکام ماونەتەوە و نیوەڕۆی ڕۆژی سێشەممە لە نەخۆشخانەی لووزێرن گیانی لەدەست داوە. تەرمەکەی ڕۆژی چوارشەممە پاش بەڕێوەچوونی مەڕاسیمێک لە ناوەندیی فەرهەنگیی کوردی لە زووریخ ڕەوانەی زێدی لەدایکبوونی شاری ئامەد دەکرێتەوە. کاڤاک لەوێ لە تەنیشت باوکی بە خاک دەسپێردرێ.
ڕۆژهات چالاکێکی سیاسیی کورد بوو لە وڵاتی سوییس و لە ڕێکخستنەکانی لاوانی سەر بە پەکەکەدا کاری دەکرد. لە دوا نامەیدا، باسی لە زەخت و گوشاری ژیانی مەنفا کردووە و نووسیویەتی "دەزانم بڕیارێکی تەواو هەڵەم داوە.."
ئەمەی خوارەوە بەشێکی نامەکەی ڕۆژهاتە:
"دەزانم بڕیارێکی تەواو هەڵەم داوە، بەڵام من نەمتوانی و بە چۆکدا هاتم. لەسەر ڕێگەی ژیانێکی سەرکەوتوو و پێشەڕۆژێکی پڕشنگدار پتەو و لێبڕاوانە و خۆڕاگرانە هەنگاوم دەنا. بەڵام گشت ئەمانە لە ئاڕاستەی ئامانجێکدا واتادار دەبوون. ڕەنگە لەبەر ئەوە بێ لە تەمەنێکی کەمدا لە خاک و وڵاتی خۆم دابڕام. لێرە، لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا هەوڵێکی زۆرم دا کەسێکی بەکەڵک بم بۆ وڵاتەکەم. وەلێ حەسرەتێکی ئەوتۆ لە ناخمدا تەشەی سەند کە ئیتر بەرگەی ژیانی غوربەت ناگرم. [...] ڕەنگە زۆر شت هەبوایە ئەنجامی بدەی، بەڵام من بەس تاسەی شتێکم کردبوو: کۆڵانەکانی کوردستان. داوای لێبوردن لە هەموو خۆشەویستانم دەکەم. لە خەباتتان دژی دەوڵەتی تورکیا سەرکەوتنتان بۆ دەخوازم."